Szczepienia przeciw grypie chronią także przed chorobami serca i nowotworami

Szczepienia przeciw grypie i innym zakażeniom układu oddechowego chronią nie tylko przed samą infekcją i jej bezpośrednimi powikłaniami. Zmniejszają także ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych, ograniczają antybiotykooporność, mogą obniżać ryzyko demencji, niektórych nowotworów i wzmacniają odporność ogólną – podkreślił prof. Piotr Rzymski.

Ekspert z Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu w rozmowie z PAP zaznaczył, że w dyskusji o szczepieniach, zwłaszcza sezonowych, takich jak szczepienia przeciw grypie, RSV czy Covid-19, najczęściej wskazuje się na ich najbardziej oczywiste, bezpośrednie korzyści. Chodzi przede wszystkim o zmniejszenie ryzyka infekcji, jej ciężkiego przebiegu, hospitalizacji i zgonu, szczególnie w grupach najbardziej wrażliwych, takich jak seniorzy, dzieci czy osoby z niedoborami odporności.

– Zwracamy uwagę głównie na te bezpośrednie efekty; tymczasem korzyści wynikające ze szczepień są znacznie szersze i obejmują także nie mniej istotne efekty pośrednie – powiedział prof. Rzymski.

Jak dodał, ich uwzględnianie w kampaniach dotyczących szczepień, ale też w rozmowach między lekarzami i farmaceutami a pacjentami, może mieć istotne znaczenie. – Mogą stanowić ważny argument zwłaszcza dla osób, które nie postrzegają samej infekcji jako poważnego zagrożenia dla zdrowia – wyjaśnił.

Naukowiec przytoczył badania, według których znaczna część Polaków traktuje grypę jako synonim zwykłego przeziębienia, co sprzyja lekceważącemu podejściu do profilaktyki. Wiele osób nie rozumie też sensu corocznych szczepień, argumentując, że wirusy grypy szybko się zmieniają, a skuteczność szczepionek w zapobieganiu samej infekcji nie jest wysoka. Choć – jak zaznaczył ekspert – jest to błędne myślenie, to w takich przypadkach do decyzji o szczepieniu mogą przekonywać inne, długofalowe korzyści zdrowotne. Niestety wiedza na ich temat jest w społeczeństwie niewielka.

Efekt 1. – kardioprotekcja

Zdaniem prof. Rzymskiego osobami, do których w szczególny sposób warto kierować przekaz dotyczący pośrednich korzyści szczepień, są seniorzy – grupa najmocniej zagrożona chorobami układu krążenia oraz neurodegeneracyjnymi.

– Mamy wysokiej jakości badania, a nawet metaanalizy, które wykazały silny efekt kardioprotekcyjny szczepień przeciw grypie. U osób starszych mogą one zmniejszać ryzyko poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych o około 30% oraz w podobnym stopniu redukować ryzyko zgonu z ich powodu. Podobne efekty zaobserwowano także w przypadku szczepień przeciw pneumokokom – powiedział prof. Rzymski.

– W starzejącej się polskiej populacji dostęp do prostej, refundowanej metody, która tak wyraźnie zmniejsza to ryzyko, ma ogromne znaczenie – zauważył.

Efekt 2. – redukcja użycia antybiotyków

Kolejnym efektem szczepień przeciw wirusom oddechowym, takim jak grypa i RSV, jest ograniczenie stosowania antybiotyków, a tym samym zmniejszanie zjawiska antybiotykooporności. Prof. Rzymski wyjaśnił, że choć samych zakażeń wirusowych nie leczy się antybiotykami, to jednak często prowadzą one do wtórnych infekcji bakteryjnych, które wymagają takiej terapii.

– W zeszłym sezonie ponad połowa dorosłych pacjentów hospitalizowanych z powodu grypy wymagała zastosowania antybiotyków. Nadmiarowe wykorzystanie tych leków sprzyja narastaniu oporności bakterii, która już dziś jest jednym z największych wyzwań zdrowia publicznego. W samej Unii Europejskiej wiąże się ona z około 40 tys. zgonów rocznie. Tymczasem metaanalizy pokazały, że szczepienie przeciw grypie zmniejsza ogólną konieczność stosowania antybiotyków średnio o jedną czwartą, a wśród dzieci i młodzieży nawet o połowę – zaznaczył.

Na tym przykładzie widać, że sezonowe szczepienia przynoszą korzyści nie tylko seniorom, ale także najmłodszym. Prof. Rzymski zwrócił uwagę, że u dzieci ograniczenie stosowania antybiotyków ma szczególne znaczenie, ponieważ ich mikrobiom i układ odpornościowy dopiero się kształtują, a nadmiar antybiotyków może ten proces zaburzać. Jak dodał, znaczenie ma także wyszczepialność ciężarnych.

– Według badań zaszczepienie kobiety w ciąży przeciw RSV ogranicza późniejsze stosowanie antybiotyków u jej dziecka. W pierwszych trzech miesiącach życia ich ogólne użycie zmniejszone było o jedną piątą, a w przypadku infekcji dolnych dróg oddechowych – prawie o połowę. To ważne, bo wczesna ekspozycja na antybiotyki może mieć długofalowe konsekwencje dla zdrowia – powiedział.

Efekt 3. – wzmocnienie ogólnej odporności

Niezwykle ważnym zjawiskiem związanym ze szczepieniami jest również tzw. trening immunologiczny. Chodzi o to, że poza wytworzeniem odporności przeciwko konkretnej chorobie podanie szczepionki ogólnie pobudza układ odpornościowy i usprawnia jego działanie.

– Układ odpornościowy, który jest regularnie stymulowany w kontrolowanych warunkach, lepiej radzi sobie z różnymi wyzwaniami. Nie chodzi wyłącznie o ochronę przed jednym patogenem, ale o sprawniejsze reagowanie na wszystkie zagrożenia – wyjaśnił ekspert z UMP.

Jak dodał, tłumaczy to obserwacje wskazujące, że osoby szczepione przeciw grypie mogą łagodniej znosić inne infekcje układu oddechowego, np. RSV czy Covid-19.

– Szczepienie wydaje się zmieniać ekspresję genów odpowiedzialnych za regulowanie odpowiedzi zapalnej przez monocyty i komórki NK. Gdy organizm mierzy się później z innym zagrożeniem, układ odpornościowy reaguje sprawniej, co ma znaczenie, bo to właśnie nadmierny, niekontrolowany, stan zapalny bywa często wyniszczający – wyjaśnił naukowiec. Jak dodał, po zaszczepieniu obserwuje się też usprawnione wydzielanie interferonów – substancji pomagających organizmowi hamować namnażanie różnych wirusów.

Efekt 4. – ochrona przed nowotworami

Układ odpornościowy nie zajmuje się jednak wyłącznie walką z zakażeniami – ma też znaczenie w kontroli rozwoju nowotworów. Badania z Azji pokazały, że u osób po 55. roku życia szczepienie przeciw grypie wiązało się z mniejszym ryzykiem zachorowania na raka płuca, zwłaszcza u pacjentów z chorobami przewlekłymi.

– Co ciekawe, ten efekt narastał wraz z regularnością szczepień. U tych, którzy otrzymywali je przez przynajmniej cztery sezony, ryzyko raka płuc spadało nawet o 75% – podkreślił prof. Rzymski.

Niektóre dowody eksperymentalne wskazują także, że infekcje wirusowe układu oddechowego mogą w niektórych sytuacjach pogarszać rokowanie u osób z już istniejącą chorobą nowotworową. Prowadzą bowiem do „wybudzenia” uśpionych komórek nowotworowych, co przekłada się na większe ryzyko nawrotu. Dlatego ograniczanie takich infekcji, m.in. poprzez szczepienia, może mieć znaczenie ochronne.

Ostatnim wątkiem łączącym szczepienia z nowotworami są obserwacje pokazujące, że zaszczepienie może korzystnie wpływać na przebieg leczenia onkologicznego. Niedawne badania przeprowadzone u pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca oraz czerniakiem wykazały, że podanie w trakcie niektórych terapii szczepionki mRNA przeciw Covid-19 wiązało się z lepszymi wynikami i wyższą przeżywalnością.

Efekt 5. – ochrona przed demencją

Coraz większa pula dowodów sugeruje, że szczepienia przeciw grypie zmniejszają też ryzyko rozwoju demencji i choroby Alzheimera. Przy regularnym, corocznym przyjmowaniu szczepionki może ono spaść nawet o 60%.

Mechanizm, który za tym stoi, może być związany z ograniczeniem liczby infekcji nasilających procesy neurodegeneracyjne, ale też z lepszą kontrolą odpowiedzi zapalnej w ośrodkowym układzie nerwowym.

Prof. Rzymski wyraził nadzieję, że wiedza na temat dodatkowych korzyści ze szczepień pomoże przekonać chociaż część niezdecydowanych osób, szczególnie seniorów. Przypomniał, że sezon grypowy trwa, z największym nasileniem zachorowań przynajmniej do marca. Szczepienia przeciw grypie są refundowane osobom starszym, a dla dzieci i młodzieży są bezpłatne. Można je także bezpiecznie łączyć podczas jednej wizyty ze szczepieniami przeciw innym zakażeniom układu oddechowego.

– Wirusy grypy to nie są przeciwnicy, których warto ignorować. I to nie tylko z uwagi na samą grypę, ale też dodatkowe szkodliwe efekty w organizmie – podsumował ekspert.

Źródło: https://naukawpolsce.pl