Dentonet
LEKARZ
E-mail
WYBIERZ KATEGORIĘ
Aktualności
Prawo i finanse
Praca w gabinecie
Student
Edukacja i technologie
Medycyna

Przeciwwskazania (poza alergią) do stosowania znieczuleń stomatologicznych

Publikacja:
Przeciwwskazania (poza alergią) do stosowania znieczuleń stomatologicznych

Przeciwwskazania (poza alergią) do stosowania znieczuleń stomatologicznych

Oczywiście jest cała grupa jednostek chorobowych, które albo wykluczają użycie danego leku (znieczulenia stomatologicznego), albo zmuszają do zmniejszenia dawki. Większość przeciwwskazań do użycia artykainy ma związek z zastosowaniem w preparacie adrenaliny – np. reakcje krzyżowe wywołane są nie tyle artykainą, co adrenaliną. Przede wszystkim dotyczy to pacjentów z ciężką niewydolnością krążeniowo-oddechową, po niedawno przebytym (do 6 miesięcy) udarze mózgu lub zawale serca, pacjentów z dusznicą bolesną, niewyrównaną arytmią, z wrodzoną wadą przeciekową serca, pacjentów z bardzo wysokim nadciśnieniem tętniczym (RR powyżej 200/115). W powyższych przypadkach bezwzględnie przeciwwskazane jest użycie zarówno artykainy, jak i lidokainy z adrenaliną. U tych pacjentów stosujemy leki czyste, czyli bez dodatków adrenaliny (np. mepiwakainę).
Innym wyjątkiem są pacjenci z powikłaną cukrzycą. Rozpoznana, kontrolowana, leczona, cukrzyca bez powikłań nie jest przeciwwskazaniem do użycia artykainy. U pacjentów, którzy leczą się od wielu lat na cukrzycę, jest ona zaawansowana, towarzyszy jej np. retinopatia czy stopa cukrzycowa lub nie gojące się owrzodzenia podudzi, stosowanie artykainy jest przeciwwskazane ze względu na adrenalinę.
Kolejną grupę stanowią pacjenci z niepoddającą się leczeniu astmą oskrzelową. Dla nich szkodliwy może być związek E-223 (siarczyn sodu) będący stabilizatorem i przeciwutleniaczem adrenaliny. Wszyscy producenci dodają do środków znieczulających miejscowo, zawierających adrenalinę związki siarczynu sodowego, które przedłużają okres przydatności leku do użycia (bez nich czas przydatności byłby krótszy niż 6 miesięcy). Jeśli mamy pacjenta z astmą oskrzelową i mimo zażywania leków ma on napady duszności, to jest on statystycznie bardziej narażony na napad astmy oskrzelowej przez kontakt ze środkami przeciwutleniającymi na bazie siarczynu sodowego. Nie powinno się w takim przypadku stosować u niego artykainy ani żadnego innego leku, który zawiera adrenalinę.
Kolejną grupę pacjentów stanowią chorzy z rzadkim nowotworem komórek rdzenia nadnerczy (phaeochromocytoma). Komórki chromochłonne rdzenia nadnerczy produkują endogenne katecholaminy, czyli adrenalinę i noradrenalinę. Taki pacjent ma bardzo wysokie stężenie endogennych katecholamin, jeśli więc dodatkowo wstrzykniemy mu lek znieczulający miejscowo zawierający adrenalinę, może to wywołać u niego zaburzenia rytmu serca (arytmię).

Wymienione przykłady są dość rzadkie. Najczęstszym przeciwwskazaniem do użycia leku znieczulającego miejscowo z adrenaliną są reakcje krzyżowe. Wywołują ją trzy duże grupy leków.
Po pierwsze są to nieselektywne β-blokery (największa grupa pacjentów). Jeśli ktoś ma nadciśnienie tętnicze i leczy się nieselektywnym β-blokerem (są dwa typy β-blokerów – kardioselektywne oraz nieselektywne), to u takiego pacjenta nie powinno się stosować leków zawierających adrenalinę. Niestety, wielu pacjentów z nadciśnieniem tętniczym, których nie stać na leki nowszej generacji, zażywa starszą wersję β-blokerów – i właśnie takie osoby stanowią najwyższą grupę ryzyka. Natomiast jeśli ktoś zażywa kardioselektywny β-bloker, to nie ma problemu.
Wstrzyknięta pacjentowi adrenalina wykazuje działanie ogólnoustrojowe α-adrenergiczne i β-adrenergiczne. Reakcja α-adrenergiczna podnosi ciśnienie krwi, natomiast reakcja β-adrenergiczna działa odwrotnie – powoduje rozkurcz naczyń krwionośnych i obniżenie ciśnienia. De facto, wpływ adrenaliny na średnie ciśnienie krwi u pacjenta, który nie zażywał β-blokerów, jest niewielki. Problem zaczyna się po zażyciu nieselektywnego β-blokera – wywołuje to efekt β-adrenergiczny. Co to oznacza? Gwałtowny, niekontrolowany, bardzo wysoki skok ciśnienia. A to może wywołać bezpośrednie zagrożenie życia u pacjenta. Jeżeli pacjent ma ponad 60 lat, jest po zawale serca, udarze mózgu lub ma tętniaka i nagle wystąpi u niego gwałtowny skok ciśnienia krwi – to jest to stan zagrożenia życia. Głównym przeciwwskazaniem do stosowania znieczuleń miejscowych z dodatkiem adrenaliny jest reakcja krzyżowa z nieselektywnym β-blokerem.
Ponadto nieselektywne β-blokery uwrażliwiają immunologicznie pacjenta. Jeżeli nastąpi u niego reakcja nadwrażliwości, czyli anafilaksji, to adrenalina podana domięśniowo w celu ratowania życia będzie działała dużo słabiej. W literaturze opisane są przypadki śmierci pacjentów na skutek wstrząsu anafilaktycznego, u których podana adrenalina nie zadziałała – właśnie dlatego, że zażywali oni nieselektywne β-blokery. Stąd w stomatologii coraz częściej mówi się o tym, że jeżeli pacjent zażywa nieselektywne β-blokery, to wymaga szczególnej uwagi w trakcie leczenia, gdyż mają one zdolność uwrażliwiania pacjenta na alergeny, co predysponuje do wystąpienia anafilaksji.

Drugą grupą leków, która wchodzi w reakcje krzyżowe z adrenaliną są leki psychotropowe starej generacji, obecnie już rzadko stosowane, z tzw. grupy inhibitorów MAO. W niektórych schematach leczenia, np. w bulimii i anoreksji psychiatrzy wciąż jeszcze przepisują te leki.
Trzecia grupa to trójcykliczne antydepresanty starszej generacji, które w przeciwieństwie do leków nowszej generacji (m.in. Prozac) wywołują reakcje krzyżowe z adrenaliną – np. arytmię serca. Często spotykaną, potencjalnie niebezpieczną dla pacjenta sytuacją jest przypadek zażycia trójcyklicznego antydepresantu rano na pusty żołądek, tuż przed wizytą u stomatologa, co w rozumieniu pacjenta ma spowodować obniżenie poziomu stresu związanego z leczeniem.

Są też dwa wyjątki prawne, kiedy nie wolno stosować artykainy ze względów formalnych: u dzieci poniżej 4 roku życia (nie dlatego, że jest toksyczna, ale dlatego, że nikt nie testuje leków na dzieciach) oraz u sportowców z kontrolą antydopingową (do 7 dni po zastosowaniu artykainy mogą utrzymywać się fałszywie dodatnie wyniki testów antydopingowych).

Zachęcamy także do przeczytania
"Znieczulenia stomatologiczne dla kobiet w ciąży"

oraz:

"Uwaga: alergia!"

 

Powyższy tekst jest fragmentem wywiadu z dr n. med. Krzysztofem Gończowskim, zamieszczonym w najnowszym numerze dwumiesięcznika stomatologa praktyka „E-Dentico” –„Leki stosowane do znieczuleń miejscowych w stomatologii” 4(50)/2014.  


POWIĄZANE ARTYKUŁY

cukier - Dentonet.pl
W Polsce rośnie spożycie cukru, więcej cukru jemy poza domem Asysta

W latach 2003-2018 średnie miesięczne spożycie cukru w Polsce wzrosło aż o 23% i w 2018 r. wynosiło średnio 3,88 kg, czyli 46,5 kg rocznie na jedną osobę. Co ciekawe, trend miesięcznego zużycia cukru w domu spadł o 45%. Niestety, więcej cukru jemy w ...

Buzzy2 - Dentonet.pl
Opatrunek Buzzy zmniejsza ból przy iniekcji znieczuleń u dzieci Lekarz

Wibrująco-chłodzący kompres Buzzy, wynaleziony przez firmę PainCareLabs, zmniejsza dolegliwości bólowe dzieci podczas iniekcji środka znieczulającego przed leczeniem stomatologicznym. Tak wynika z obserwacji poczynionych przez naukowców z  Gaziantep ...

porady stomatologiczne
GUS: ponad 34 mln porad stomatologicznych na NFZ w 2018 r. Lekarz

Na koniec 2018 r. świadczenia ambulatoryjnej opieki zdrowotnej realizowało 21,9 tys. przychodni oraz 4,8 tys. praktyk lekarskich i stomatologicznych świadczących usługi w ramach środków publicznych. W 2018 r. w ambulatoryjnej opiece zdrowotnej udziel...

ROZWIŃ WIĘCEJ
list gratulacyjny
Listy gratulacyjne PTS-u dla konsultantów stomatologicznych Lekarz

Konsultanci krajowi w dziedzinach chirurgii stomatologicznej, stomatologii dziecięcej i periodontologii oraz nowy przewodniczący sejmowej komisji zdrowia otrzymali listy gratulacyjne od prezydenta Polskiego Towarzystwa Stomatologicznego. Z okazji nom...

marihuana - Dentonet.pl
USA: medyczna marihuana u pacjentów stomatologicznych Lekarz

W ostatnich latach istnieje coraz szersze przyzwolenie dla używania marihuany. Obecnie jest ona legalna w Kanadzie, części stanów USA, w Urugwaju, RPA oraz Gruzji. W innych państwach wciąż pozostaje nielegalna, ale jej stosowanie nie podlega już pena...

Podkarpacie konsultanci - Dentonet.pl
Podkarpacie: powołanie konsultantów stomatologicznych Lekarz

Wicewojewoda podkarpacka Lucyna Podhalicz wręczyła powołania konsultantom wojewódzkim w dziedzinach: protetyki stomatologicznej, chirurgii szczękowo-twarzowej, kardiologii dziecięcej, fizyki medycznej, nefrologii, alergologii oraz patomorfologii Kons...

antybiotyki w stomatologii - Dentonet.pl
Nowe rekomendacje w zakresie stosowania antybiotyków w stomatologii Lekarz

Na stronie internetowej Polskiego Towarzystwa Stomatologicznego są już dostępne zaktualizowane rekomendacje w zakresie stosowania antybiotyków w stomatologii. Jest to efekt prac członków Forum Ekspertów, którzy zebrali się w ramach 2. Kongresu Unii S...

separatory amalgamatu - Dentonet.pl
Jest plan ograniczenia stosowania amalgamatu w stomatologii Lekarz

Wiceminister zdrowia Waldemar Kraska odpowiedział na pytania grupy posłów ws. stosowania amalgamatu stomatologicznego w naszym kraju. Jak poinformowano, ministerstwo klimatu i środowiska we współpracy z ministerstwem zdrowia opracowało dokument "Możl...

COVID-19 - Dentonet.pl
"Stwierdzanie zgonu leży poza kompetencjami lekarzy dentystów" Lekarz

- Program studiów na kierunku lekarsko-dentystycznym nie zawiera części poświęconej tematyce stwierdzania zgonu - apeluje Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej w piśmie do Ministra Zdrowia. Jak informowaliśmy, możliwość powoływania przez wojewodów leka...

rezydentury - Dentonet.pl
112 rezydentur w dziedzinach stomatologicznych jesienią br. Lekarz

Na najbliższe jesienne postępowanie kwalifikacyjne na specjalizacje lekarskie (1-31 października 2019 r.) minister zdrowia przyznał 4126 miejsc rezydenckich, z czego 112 dotyczy specjalizacji stomatologicznych.Miejsca rezydenckie dla dziedzin stomato...