Wypełnienie amalgamatowe

Wypełnienia amalgamatowe przez lata były szeroko stosowane w stomatologii. W ostatnich latach są jednak stopniowo wycofywane z użycia w większości krajów na całym świecie. Z jednej strony wpływają na to wątpliwości związane z bezpieczeństwem amalgamatu, z drugiej – rozwój innych, bardziej estetycznych i trwałych materiałów do wypełnień.

Amalgamat to stop rtęci, srebra, miedzi i cyny, który jako materiał do wypełnień był stosowany w stomatologii już od XIX wieku. Zawsze towarzyszyły temu kontrowersje, przede wszystkim ze względu na obecność rtęci, która jest toksyczna zarówno dla organizmu człowieka, jak i środowiska.

Wypełnienia amalgamatowe wraz z upływem lat przechodziły oczywiście ewolucję jeśli chodzi o skład oraz sposób przygotowywania. Niegdyś stopy amalgamatu zawierały niewielkie ilości miedzi (mniej niż 5%), przez co były mniej trwałe oraz bardziej podatne na korozję. Później powszechniejsze stały się jednak wypełnienia amalgamatowe wysokomiedziowe, zawierające nawet do 30% miedzi. Dzięki temu były bardziej trwałe, a dodatkowo – zachodzące dzięki zwiększonej ilości miedzi procesy chemiczne sprawiały, że w amalgamacie nie było wolnej rtęci.

Wypełnienia amalgamatowe – relikt stomatologicznej przeszłości?

Z jednej strony, przez długie lata wypełnienia amalgamatowe były wykorzystywane w stomatologii przede wszystkim ze względu na relatywnie wysoką trwałość, a także niską cenę. Ten drugi argument przemawiał zwłaszcza do decydentów, nie tylko w Polsce, ale i w innych krajach – przez dekady na listach świadczeń stomatologicznych dostępnych w ramach stomatologii publicznej w wielu państwach znajdowały się właśnie wypełnienia amalgamatowe. Na drugi plan schodziła niska estetyka tego typu rozwiązania oraz wątpliwości związane z bezpieczeństwem.

Z biegiem czasu, gdy w stomatologii zaczęły pojawiać się inne materiały, kiedy stawały się coraz bardziej rozpowszechnione i dostępne (także finansowo), od wypełnień amalgamatowych zaczęto stopniowo odchodzić, zwłaszcza w krajach wysoko rozwiniętych. Przyczyniały się do tego również stanowiska międzynarodowych organizacji zajmujących się kwestiami ochrony zdrowia. I tak np. w 2015 r. komitet SCENIHR podlegający Komisji Europejskiej co prawda nie zabronił stosowania amalgamatu, ale też nie zalecił go jako materiału do wypełnień pierwszego wyboru. Stopniowe odchodzenie od wypełnień amalgamatowych w stomatologii poparła później Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), od 1 lipca 2018 r. w państwach Unii Europejskiej (również w Polsce) zakazano wykorzystania tego materiału w leczeniu kobiet w ciąży, kobiet karmiących piersią, a także dzieci poniżej 15. roku życia, zaś 1 stycznia 2025 r. na terenie UE wejdzie w życie całkowity zakaz stosowania amalgamatu dentystycznego.

Oczywiście są kraje, w których wypełnienia amalgamatowe nie są stosowane już od kilkunastu lat. Tak jest m.in. w Szwecji, Norwegii, Mołdawii, Mongolii, Kuwejcie, Bahrajnie, Katarze, Zjednoczonych Emiratach Arabskich, na Filipinach, w Indonezji, Boliwii i Gabonie. W Panamie zakaz wejdzie w życie od stycznia 2025 r., a w Tanzanii przed 2030 r.

Co zamiast amalgamatu?

Współczesna stomatologia ma alternatywy dla amalgamatu, takie jak np. wypełnienia kompozytowe lub cementy szkłojonomerowe. Każda alternatywa ma jednak swoje zalety i wady, dlatego wybór często zależy od indywidualnych potrzeb pacjenta, w tym względów estetycznych, wymagań dotyczących trwałości oraz możliwości finansowych.