Czym jest zespół alergii jamy ustnej? Przyczyny, objawy, metody leczenia

Zespół alergii jamy ustnej (OAS – Oral Allergy Syndrome) to specyficzna reakcja alergiczna, która może znacząco wpływać na komfort życia codziennego. Objawy pojawiają się nagle, najczęściej po spożyciu surowych owoców, warzyw lub orzechów. Czy można temu zapobiec? Jak skutecznie radzić sobie z objawami zespołu alergii jamy ustnej? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdziesz w naszym poradniku! 

Alergie pokarmowe są złożonym problemem medycznym, dotykającym coraz większej liczby osób na całym świecie. W przypadku zespołu alergii jamy ustnej – zwanej też zespołem Amlot-Lassofa lub określanej skrótem OAS od angielskiego sformułowania „Oral Allergy Syndrome” – mamy do czynienia z reakcją krzyżową pomiędzy alergenami wziewnymi a pokarmowymi, co czyni to schorzenie dość nietypowym, ale i interesującym dla lekarzy. Jego znajomość jest istotna nie tylko dla osób z alergiami, ale także dla specjalistów, którzy muszą właściwie diagnozować OAS i wdrażać odpowiednie metody leczenia.

Zespół alergii jamy ustnej, czyli zespół Amlot-Lessofa. Czym jest?

Zespół alergii jamy ustnej to forma nadwrażliwości alergicznej, która występuje u osób uczulonych na pyłki roślin, takie jak brzoza, trawy, bylica czy ambrozja. Mechanizm tej reakcji polega na zjawisku znanym jako reaktywność krzyżowa, wynikającym z podobieństwa strukturalnego białek w pyłkach roślin i niektórych pokarmach.

Przykładem tego zjawiska jest białko PR-10, obecne w pyłku brzozy oraz w jabłkach, marchwi i orzechach laskowych. Organizm osoby uczulonej na pyłek brzozy może rozpoznać białka ze wspomnianych pokarmów jako te, które wywołują alergię wziewną, co prowadzi do reakcji immunologicznej.

Jeśli chodzi o warzywa, reakcje alergiczne w jamie ustnej najczęściej powodują ziemniaki, pomidory, papryka oraz seler. Osoby uczulone na pyłki brzozy powinny unikać również niektórych przypraw, m.in. kminku, kolendry, anyżu oraz curry. Badania udowodniły, że pacjenci z alergią na pyłki leszczyny cierpią na anafilaksję jamy ustnej po spożyciu orzechów włoskich lub laskowych, ci uczuleni na pyłki bylicy – po zjedzeniu selera, zaś na pyłek ambrozji – po spożyciu melona.

Jakie czynniki zwiększają ryzyko wystąpienia zespołu alergii jamy ustnej?

Wystąpieniu zespołu alergii jamy ustnej sprzyja jeszcze kilka czynników.

• Czynniki genetyczne

Badania wskazują, że osoby z rodzinną historią alergii (nie tylko wziewnych, ale także np. atopowego zapalenia skóry) mają większe ryzyko rozwinięcia OAS. Predyspozycje genetyczne decydują o intensywności odpowiedzi układu immunologicznego na alergeny.

• Rodzaj alergenu wziewnego

Niektóre pyłki są bardziej związane z występowaniem zespołu alergii jamy ustnej niż inne. Jak już wspomniano, pyłek brzozy często powoduje reakcje na jabłka, marchew, seler i orzechy laskowe. Pyłki traw są powiązane z reakcjami na pomidory, melony, arbuzy i pomarańcze. Z kolei pyłek bylicy może powodować nadwrażliwość na seler, marchew oraz przyprawy, takie jak kolendra, kminek czy pietruszka.

• Wiek i środowisko życia

Dorosłe osoby częściej doświadczają OAS niż dzieci, ponieważ układ immunologiczny rozwija się przez całe życie, a narażenie na alergeny wziewne kumuluje się z czasem. Środowisko miejskie, gdzie występuje większe zanieczyszczenie powietrza, także sprzyja rozwojowi alergii.

• Czynniki środowiskowe

Zmiany klimatyczne i wydłużenie sezonów pylenia mogą zwiększać nasilenie objawów alergii wziewnych, a co za tym idzie – ryzyko wystąpienia zespołu Amlota-Lessofa. 

Objawy alergii w jamie ustnej. Na co trzeba zwrócić uwagę?

Jeśli chodzi o objawy, zespół alergii jamy ustnej przebiega w dwóch fazach. Pierwsza z nich ma postać typowej alergii wziewnej na pyłki roślin, czyli alergicznego nieżytu nosa. Po kilku minutach po spożyciu uczulającego pokarmu pojawiają się jednak objawy alergii pokarmowej. Zaliczają się do nich przede wszystkim świąd, pieczenie, obrzęk i zaczerwienienie warg (zwłaszcza dolnej), krtani, gardła i języka. Nieco rzadsze jest uczucie mrowienia i wysypka w okolicach ust, a także zapalenie spojówek, pokrzywka, bóle brzucha, nudności oraz biegunka.

Warto pamiętać, że początkowo zespół alergii jamy ustnej może pojawiać się jedynie po spożyciu pokarmów surowych – np. alergik nie może jeść jabłek surowych, ale szarlotka lub kompot nie wywołuje u niego żadnych objawów. Z biegiem czasu jednak reakcja uczuleniowa występuje także po obróbce termicznej określonych produktów.

Leczenie zespołu alergii jamy ustnej. Na czym polega? 

Diagnostyka zespołu alergii jamy ustnej w zasadzie nie różni się od diagnostyki wszystkich chorób alergicznych. U pacjenta przeprowadza się testy skórne oraz badania krwi oznaczające stężenie przeciwciał klasy IgE.

Leczenie zespołu alergii jamy ustnej opiera się głównie na łagodzeniu objawów i zapobieganiu ich wystąpieniu poprzez unikanie kontaktu z alergenem. Istnieje kilka strategii terapeutycznych.

• Unikanie alergenów pokarmowych

Eliminacja surowych owoców, warzyw lub orzechów, które wywołują objawy ustnego zespołu uczuleniowego, jest podstawowym sposobem zapobiegania. Warto jednak pamiętać, że u niektórych pacjentów obróbka termiczna (np. gotowanie albo pieczenie) może neutralizować alergeny białkowe, dzięki czemu pokarm staje się bezpieczny.

• Leczenie farmakologiczne

Leki przeciwhistaminowe II generacji, takie jak loratadyna czy feksofenadyna, są skuteczne w łagodzeniu objawów. W przypadku cięższych reakcji lekarz może przepisać sterydy doustne lub epinefrynę (adrenalinę) w strzykawce na wypadek wstrząsu anafilaktycznego.

• Immunoterapia swoista (odczulanie)

Odczulanie alergenami wziewnymi może zmniejszyć nasilenie objawów OAS. Chociaż taka terapia nie eliminuje problemu całkowicie, pozwala na obniżenie reaktywności układu immunologicznego.

• Konsultacja dietetyczna

Współpraca z dietetykiem może pomóc w ułożeniu diety, która jest bezpieczna, ale jednocześnie zbilansowana. Dietetyk może wskazać alternatywy dla wykluczonych pokarmów, tak aby zapobiec jakimkolwiek niedoborom witamin i składników odżywczych.

Zespół alergii jamy ustnej to złożona, ale dobrze poznana jednostka chorobowa. Dzięki odpowiedniej diagnostyce, w tym testom alergicznym i wnikliwej analizie objawów, można skutecznie zarządzać tym schorzeniem. Kluczową rolę odgrywa edukacja pacjenta – znajomość wyzwalaczy i metod leczenia pozwala zminimalizować objawy oraz poprawić jakość życia. W razie pojawienia się objawów warto niezwłocznie skonsultować się z alergologiem, aby uniknąć poważniejszych konsekwencji zdrowotnych i znaleźć optymalne rozwiązania terapeutyczne.