Brodawczak w jamie ustnej – zmiana łagodna czy groźna? Objawy i leczenie brodawczaka płaskonabłonkowego

Brodawczak płaskonabłonkowy jamy ustnej to łagodna zmiana nowotworowa wywoływana przez wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV). Chociaż zwykle nie stanowi bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia, może budzić niepokój pacjentów i powodować dyskomfort w codziennym funkcjonowaniu. W niektórych przypadkach wymaga specjalistycznej diagnostyki oraz leczenia chirurgicznego.

Zmiany rozrostowe błony śluzowej jamy ustnej mogą mieć różnorodny charakter – od stanów zapalnych po nowotwory łagodne i złośliwe. Jedną z najczęściej występujących łagodnych zmian, wywołanych infekcją wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV), jest brodawczak płaskonabłonkowy (łac. papilloma planoepitheliale).

U większości pacjentów brodawczak jamy ustnej nie daje objawów bólowych i nie prowadzi do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Niemniej jednak, jego obecność w jamie ustnej może być źródłem niepokoju ze względu na potencjalne ryzyko transformacji nowotworowej, zwłaszcza w kontekście zakażenia onkogennymi typami wirusa HPV.

Zakażenie wirusem HPV – główna przyczyna brodawczaków jamy ustnej

HPV (Human Papillomavirus) to wirus DNA należący do rodziny Papillomaviridae. Obecnie znanych jest ponad 200 typów HPV, z których większość to typy niskiego ryzyka, wywołujące głównie zmiany skórne (np. kurzajki i brodawki) oraz zakażenia zlokalizowane w obrębie narządów płciowych (kłykciny kończyste). Istnieją jednak również typy wysokiego ryzyka, do których zalicza się głównie HPV-16 i HPV-18. Zakażenie tymi odmianami wirusa może prowadzić m.in. do rozwoju raka szyjki macicy, jamy ustnej oraz gardła. 

Za większość przypadków złośliwego raka płaskonabłonkowego rejonu głowy i szyi odpowiada wirus HPV-16. Ryzyko zachorowania jest większe u osób narażonych na działanie dodatkowych czynników kancerogennych, m.in. nadużywających alkoholu i palących papierosy.

Brodawczaki jamy ustnej najczęściej są związane z niskoonkogennymi typami wirusa, takimi jak HPV-6 i HPV-11, które wywołują zmiany łagodne. 

Wirus HPV. Jak można się nim zarazić? Dlaczego jest groźny?

Obecnie uważa się, że ponad 50% światowej populacji jest zakażonych wirusem brodawczaka, jednak u większości ludzi występuje on w formie utajonej, a objawy mogą wystąpić dopiero podczas innych chorób powodujących obniżenie odporności organizmu.

Zakażenie HPV następuje głównie poprzez:

• kontakty seksualne (w tym seks oralny),

• kontakt ze skórą lub błoną śluzową osoby zakażonej,

• transmisję wertykalną (z matki na dziecko podczas porodu),

• używanie tych samych przedmiotów higieny osobistej.

Wirus HPV ma zdolność do integracji z DNA komórek nabłonka, co w przypadku onkogennych typów wirusa może prowadzić do mutacji i niekontrolowanego rozrostu komórek. Dlatego infekcja HPV, zwłaszcza przewlekła, jest uznawana za jeden z głównych czynników ryzyka raka jamy ustnej, gardła i krtani.

Jak wygląda brodawczak jamy ustnej?

Brodawczak w jamie ustnej to grudkowo-guzkowa zmiana wystająca ponad powierzchnię zdrowej błony śluzowej. Może przybierać formę małych, białych lub jasnoróżowych grudek o pofałdowanej, karbowanej powierzchni, przypominającej kalafior. Zazwyczaj jest miękki w dotyku i połączony ze śluzówką za pomocą wąskiej szypuły.

Brodawczak najczęściej jest zlokalizowany na języku, podniebieniu miękkim, języczku oraz na błonie śluzowej warg. Zmiany te rosną powoli i zazwyczaj nie przekraczają 1 cm średnicy.

Czy brodawczak jamy ustnej boli?

Brodawczaki przeważnie nie powodują dolegliwości bólowych. Ich obecność w obrębie jamy ustnej jest często bezobjawowa, a pacjenci mogą nie zdawać sobie sprawy z ich istnienia. Jednak w zależności od lokalizacji i wielkości zmiany, mogą one powodować uczucie dyskomfortu, zwłaszcza podczas jedzenia, mówienia czy połykania.

Należy również pamiętać, że w przypadku urazu mechanicznego (np. podczas żucia pokarmu), infekcji wtórnej oraz rozrostu powodującego ucisk na otaczające tkanki, może dojść do miejscowego stanu zapalnego, który objawia się bólem i obrzękiem.

Brodawka w jamie ustnej. Na czym polega diagnostyka?

Diagnostyka brodawczaka jamy ustnej opiera się na dokładnym badaniu klinicznym przeprowadzonym przez lekarza stomatologa, laryngologa lub dermatologa. W przypadku wątpliwości co do charakteru zmiany, zaleca się jej usunięcie i przeprowadzenie badania histopatologicznego, które pozwala na ostateczne potwierdzenie rozpoznania oraz wykluczenie ewentualnej transformacji nowotworowej.

W niektórych przypadkach, zwłaszcza przy podejrzeniu zakażenia onkogennymi typami HPV, może być wskazane wykonanie badań molekularnych w celu identyfikacji konkretnego typu wirusa.

Brodawczak płaskonabłonkowy jamy ustnej. Leczenie

Wskazaniem do usunięcia brodawczaka jest przede wszystkim jego wielkość i lokalizacja. Jeśli brodawczak jest duży lub znajduje się na widocznym miejscu, pacjent często decyduje się na jego usunięcie ze względów estetycznych. Zmiany usuwa się również w przypadku towarzyszących im dolegliwości – bólu spowodowanego urazem, świądu czy wtórnych nadkażeń bakteryjnych.

Dostępne metody usuwania brodawczaków w jamie ustnej obejmują:

• tradycyjny zabieg chirurgiczny – klasyczne usunięcie skalpelem w znieczuleniu miejscowym,

• elektrokoagulację – zniszczenie tkanek zmiany prądem elektrycznym,

• laseroterapię – jest to metoda nieinwazyjna, ograniczająca krwawienie,

• kriochirurgię – zamrożanie zmiany ciekłym azotem.

Po usunięciu tkanka jest poddawana badaniu histopatologicznemu.

Szczepienie przeciwko HPV – czy chroni przed brodawczakiem w jamie ustnej?

Szczepienia przeciwko HPV skutecznie chronią przed zakażeniem onkogennymi typami wirusa, ale mogą również zmniejszać ryzyko powstawania łagodnych brodawczaków w jamie ustnej. Wskazane są zwłaszcza dla młodzieży przed inicjacją seksualną oraz osób dorosłych, które nie miały wcześniej kontaktu z wirusem.

W Polsce prowadzony jest program bezpłatnych szczepień przeciw HPV dla młodzieży, a więcej informacji na ten temat można znaleźć na stronie internetowej ministerstwa zdrowia.

Brodawczak płaskonabłonkowy jamy ustnej jest zmianą łagodną, ale jego obecność wymaga diagnostyki i obserwacji. Choć zazwyczaj nie powoduje bólu, może prowadzić do dyskomfortu oraz ryzyka zakażenia wtórnego. Kluczowe jest jego różnicowanie z innymi zmianami błony śluzowej jamy ustnej oraz ewentualne usunięcie w celu zapobiegania ewentualnym powikłaniom. Regularne wizyty kontrolne u stomatologa oraz profilaktyka w postaci szczepionek przeciwko HPV mogą skutecznie minimalizować ryzyko rozwoju zarówno brodawczaków, jak i wielu nowotworów, w tym raka szyjki macicy, gardła i krtani.

O merytoryczny komentarz dotyczący brodawczaka płaskonabłonkowego jamy ustnej poprosiliśmy mgr farm. Karinę Braję, ekspertkę portalu medycznego Medicare.pl. Specjalistka wyjaśnia, czym jest ta zmiana, z czego może wynikać jej obecność i jakie objawy powinny skłonić do konsultacji lekarskiej. Zwraca również uwagę na znaczenie właściwej diagnostyki, zwłaszcza wtedy, gdy zmiana utrzymuje się przez dłuższy czas lub budzi niepokój pacjenta. Jej komentarz pomaga lepiej zrozumieć, kiedy brodawczak ma charakter łagodny, a kiedy wymaga dalszej oceny i leczenia.