Bakterie beztlenowe jamy ustnej
Bakterie beztlenowe jamy ustnej to grupa obejmująca wiele gatunków i rodzajów mikroorganizmów, które rozwijają się tylko w warunkach braku tlenu – gdy są wystawione na jego działanie, giną. Niektóre bakterie beztlenowe jamy ustnej mogą wywoływać m.in. choroby dziąseł, gardła i migdałków.
Mikrobiom jamy ustnej tworzy około 700 gatunków drobnoustrojów. Są wśród nich bakterie tlenowe i beztlenowe, grzyby, pierwotniaki, a nawet niektóre gatunki wirusów. Mikroorganizmy te bytują w różnych obszarach jamy ustnej – inny jest skład mikrobiomu języka, dziąseł, błon śluzowych policzków i podniebienia. Warto też pamiętać, że mikrobiom w jamie ustnej jest mocno wrażliwy na działanie różnych czynników – indywidualnych uwarunkowań genetycznych, dostępu do tlenu, funkcjonowania układu odpornościowego, poziomu higieny jamy ustnej, chorób ogólnoustrojowych i przyjmowanych leków, a nawet stosowanej diety.
Bakterie beztlenowe jamy ustnej – co warto o nich wiedzieć?
Bakterie beztlenowe jamy ustnej to grupa obejmująca wiele różnych gatunków tych mikroorganizmów. Wspólną cechą beztlenowców, nie tylko bytujących w jamie ustnej, ale i innych tkankach organizmu, jest to, że mogą one rozwijać się tylko w środowisku bez tlenu. Gdy są wystawione na jego działanie, giną – niektóre gatunki nawet w ciągu kilku minut.
Bakterie beztlenowe w naturalny sposób występują nie tylko w jamie ustnej (głównie w kieszonkach dziąsłowych i płytce nazębnej), ale także w nosie, pochwie i szczelinach skóry. Jest ich niewiele i w normalnych warunkach nie stanowią zagrożenia. Jeśli jednak na skutek różnych czynników dojdzie do ich namnażania, a dodatkowo – spenetrują inne obszary organizmu (może do tego dojść np. wtedy, gdy w ich lokalizacjach dochodzi do mechanicznego uszkodzenia błon śluzowych), może dojść do rozwoju zakażenia.
Na infekcje spowodowane bakteriami beztlenowymi w szczególności narażone są osoby z zaburzeniami odporności, z historią medyczną w postaci częstych ran, skaleczeń, zabiegów chirurgicznych w obrębie jamy ustnej czy jamy brzusznej.
Bakterie beztlenowe jamy ustnej – jakie gatunki?
A jakie konkretnie szczepy bakterii beztlenowych znajdują się w jamie ustnej? Zalicza się do nich między innymi:
• Prevotella – beztlenowe bakterie Gram-ujemne, wchodzące w skład mikroflory jamy ustnej oraz wykrywane w kale człowieka, mogą powodować m.in. zapalenie dziąseł, gardła oraz migdałków,
• Porphyromonas – zwłaszcza Porphyromonas gingivalis, Gram-ujemna pałeczka beztlenowa, która ma duży, udowodniony wpływ na rozwój choroby przyzębia, coraz częściej wiąże się ją również z innymi chorobami, m.in. reumatycznymi,
• Bacteroides – są to Gram-ujemne pałeczki należące do bezwzględnych beztlenowców, są fizjologicznym elementem mikroflory układu pokarmowego człowieka, wykrywa się je także w jamie ustnej pacjentów z paradontozą,
• Fusobacterium – zwłaszcza Fusobacterium nucleatum, Gram-ujemna beztlenowa bakteria jamy ustnej, jeden z głównych składników płytki nazębnej mający wpływ na rozwój chorób przyzębia, coraz częściej łączona również z występowaniem chorób kardiologicznych,
• Veillonella – Gram-ujemne ziarniaki beztlenowe, występujące naturalnie w jelitach oraz błonie śluzowej jamy ustnej ssaków, niektóre badania sugerują związek między zwiększoną liczebnością bakterii Veillonella z wczesnym reumatoidalnym zapaleniem stawów,
• Actinomyces – bakterie Gram-dodatnie izolowane głównie z kanałów po wcześniejszym leczeniu endodontycznym, niektóre ich szczepy występują bardzo często u osób z zaawansowanymi zmianami okołowierzchołkowymi.
Badaniem pozwalającym na identyfikację mikrobiomu – nie tylko bakterii beztlenowych jamy ustnej, ale i bakterii tlenowych czy grzybów drożdżopodobnych – jest wymaz z jamy ustnej. Wykonuje się go m.in. u pacjentów z objawami infekcji bakteryjnych w jamie ustnej, infekcjami nawracającymi czy przed planowaną antybiotykoterapią, np. u osób ze zdiagnozowanym zapaleniem przyzębia. Badanie pozwala na diagnozę mikrobiologiczną próbki, a dzięki temu – dobranie odpowiednich metod leczenia.
