Radektomia zęba – na czym polega? Kiedy wykonuje się usuwanie korzenia zęba?

Radektomia to zaawansowany zabieg z zakresu chirurgii stomatologicznej, umożliwiający zachowanie zęba mimo poważnego uszkodzenia jednego z jego korzeni. Choć dla wielu pacjentów już sama nazwa brzmi dość skomplikowanie, to jednak procedura ta często pozwala uniknąć ekstrakcji i zapobiec konsekwencjom przedwczesnej utraty zęba.

Współczesna stomatologia dąży do jak najdłuższego zachowania naturalnych zębów pacjenta – żadne uzupełnienie protetyczne nie odtwarza bowiem w pełni ich budowy i funkcji. Jednak nie wszystkie zęby można skutecznie wyleczyć zachowawczo lub endodontycznie. W zębach wielokorzeniowych – szczególnie w trzonowcach – zdarza się, że nieodwracalnemu uszkodzeniu ulega tylko jeden korzeń. W takiej sytuacji nie zawsze konieczna jest ekstrakcja całego zęba. Radektomia, czyli chirurgiczne usuwanie jednego z korzeni zęba, umożliwia zachowanie pozostałej, zdrowej części zęba. W wielu przypadkach jest to najkorzystniejsze rozwiązanie, pozwalające uniknąć późniejszego leczenia implantologicznego.

Na czym polega radektomia zęba?

Radektomia jest procedurą chirurgiczną wykonywaną w zębach wielokorzeniowych – najczęściej w pierwszych i drugich trzonowcach szczęki oraz żuchwy. Polega na usunięciu jednego korzenia, który nie nadaje się do dalszego leczenia lub doprowadził do przewlekłego stanu zapalnego. Pozostałe korzenie – jeśli są zdrowe i stabilne – mogą nadal stanowić podporę dla korony zęba, co pozwala na jego dalsze funkcjonowanie.

Zabieg obejmuje chirurgiczne odsłonięcie korzenia, oddzielenie go od tkanek przyzębia oraz usunięcie wraz z ogniskami zapalnymi. Niezwykle istotna jest w tym kontekście diagnostyka – tomografia komputerowa CBCT pozwala ocenić stopień uszkodzenia korzenia, położenie kanałów, przebieg kości i relację do okolicznych struktur anatomicznych, takich jak zatoka szczękowa czy kanał nerwu zębodołowego dolnego. Dopiero na tej podstawie lekarz podejmuje decyzję, czy radektomia zęba jest możliwa i bezpieczna.

Dzięki zachowaniu części korony oraz zdrowych korzeni możliwe jest późniejsze wykonanie odbudowy protetycznej, która przywraca pełną funkcjonalność zęba.

Zabieg radektomii – wskazania i przeciwwskazania 

Radektomia jest jednym z kluczowych zabiegów umożliwiających zachowanie zęba w przypadkach skomplikowanych zmian korzeniowych. Stosuje się ją w sytuacjach, gdy uszkodzenie dotyczy tylko jednego korzenia, a pozostała część zęba pozostaje zdrowa, stabilna i możliwa do odbudowy.

Wskazania do radektomii zęba obejmują:

• przewlekłe zapalenie tkanek okołowierzchołkowych jednego z korzeni, które nie ustępuje mimo prawidłowego leczenia kanałowego lub re-endo,
• pęknięcie, złamanie lub perforację korzenia, uniemożliwiające jego dalsze leczenie endodontyczne i stwarzające ryzyko rozwoju infekcji,
• zaawansowaną próchnicę poddziąsłową obejmującą jeden korzeń – szczególnie gdy prowadzi do destrukcji ścian korzenia i nie pozwala na stabilną odbudowę,
• resorpcję korzenia, zarówno wewnętrzną, jak i zewnętrzną, o charakterze postępującym i trudnym do kontrolowania,
• zmiany okołowierzchołkowe utrzymujące się pomimo leczenia, w tym ogniska ziarniny czy torbiele w obrębie jednego korzenia,
• uszkodzenia mechaniczne po urazach obejmujące jeden korzeń – przy jednoczesnym dobrym rokowaniu pozostałych.

Mimo szerokiego spektrum zastosowań we współczesnej stomatologii i ogólnego bezpieczeństwa, radektomii nie wykonuje się jednak u wszystkich pacjentów. Przeciwwskazania obejmują m.in. zaawansowaną chorobę przyzębia z utratą kości wokół wszystkich korzeni zęba, brak możliwości późniejszej odbudowy protetycznej, niewłaściwą higienę jamy ustnej pacjenta, a także przeciwwskazania ogólne – np. niekontrolowaną cukrzycę, skazę krwotoczną czy zaawansowaną osteoporozę. W takich przypadkach bezpieczniejsze może być całkowite usunięcie zęba i zaplanowanie alternatywnego leczenia.

Jak przebiega zabieg radektomii krok po kroku?

Radektomia jest procedurą wymagającą doświadczenia i precyzji specjalisty. Zabieg planuje się na podstawie diagnostyki rentgenowskiej lub tomografii CBCT, która pozwala ocenić anatomię korzeni, ilość kości oraz ryzyko powikłań. Przebiega on natomiast w kilku ściśle określonych etapach.

1. Znieczulenie miejscowe – gwarantuje pełen komfort pacjenta i umożliwia przeprowadzenie zabiegu bez bólu.
2. Nacięcie śluzówki i odwarstwienie płata dziąsłowego, aby odsłonić pole operacyjne oraz uzyskać dostęp do kości i korzeni.
3. Precyzyjne oddzielenie korzenia zęba trzonowego przeznaczonego do usunięcia, często z użyciem mikronarzędzi i lup zabiegowych, co zwiększa dokładność procedury.
4. Chirurgiczne usunięcie korzenia przy jednoczesnym oczyszczeniu tkanek z ziarniny zapalnej lub resztek infekcji.
5. Wygładzenie kości i kontrola pola zabiegowego, aby zapewnić stabilne, zdrowe środowisko do gojenia.
6. Założenie szwów i instruktaż pozabiegowy, obejmujący zasady higieny oraz zalecenia dotyczące diety i leczenia przeciwbólowego.

W większości przypadków radektomię wykonuje się w przeciągu około 30-60 minut. Ząb zachowuje stabilność, ponieważ pozostająca część korony i zdrowych korzeni zapewnia odpowiednie oparcie. Po wygojeniu możliwe jest wykonanie korony protetycznej lub odbudowy kompozytowej.

Rekonwalescencja po usuwaniu korzenia zęba

Gojenie po radektomii przebiega zwykle szybko i bez powikłań, choć należy pamiętać, że jest to zabieg chirurgiczny, więc wymaga odpowiedniej rekonwalescencji. Przez pierwsze 24-48 godzin może występować bolesność i niewielki obrzęk, które jednak można łagodzić np. poprzez zastosowanie zimnych okładów oraz leków zaleconych przez stomatologa. W tym czasie należy unikać picia gorących napojów, wysiłku fizycznego oraz palenia papierosów, które mogą zaburzać proces gojenia.

W kolejnych dniach pacjent powinien szczególnie dbać o higienę jamy ustnej, ale z pominięciem miejsca operowanego przez pierwsze 48 godzin. Warto wówczas sięgnąć po szczoteczkę do zębów z bardzo miękkim włosiem oraz aseptyczne płyny do płukania jamy ustnej. Szwy usuwa się zazwyczaj po 7-10 dniach. Pełna odbudowa tkanek trwa kilka tygodni, ale ząb można zwykle obciążać już po kilku dniach, w zależności od zaleceń lekarza.

Hemisekcja i radektomia – jakie są różnice?

Radektomia i hemisekcja to dwa zabiegi stosowane w leczeniu zębów wielokorzeniowych, jednak różnią się zakresem i celem. W radektomii usuwa się jedynie wybrany korzeń, pozostawiając całą koronę zęba lub jej znaczną część. Zabieg ten jest mniej inwazyjny i często nie wymaga natychmiastowej rozległej odbudowy protetycznej.

Hemisekcja natomiast polega na odseparowaniu i usunięciu korzenia wraz z przylegającą częścią korony. Jest to procedura bardziej rozległa, najczęściej stosowana w przypadku trzonowców dolnych. Po hemisekcji konieczne jest wykonanie odbudowy protetycznej – zwykle korony lub mostu – aby zapewnić stabilność i funkcję żucia. Wybór metody zależy od stopnia uszkodzeń, stanu pozostałych korzeni oraz rokowania zęba.

Radektomia zęba jest szansą na uratowanie zęba w sytuacjach, gdy jeden z korzeni uległ nieodwracalnemu uszkodzeniu, ale pozostała część zęba rokuje dobrze. Dzięki precyzyjnej technice, odpowiedniej diagnostyce oraz właściwej odbudowie protetycznej można zachować naturalny ząb przez wiele lat, minimalizując ryzyko zaniku kości.