Zabezpieczone: Afty u pacjentów pedodontycznych w praktyce zespołów stomatologicznych
Afty to jedna z najczęstszych zmian w obrębie błony śluzowej jamy ustnej, występująca zarówno u dorosłych, jak i dzieci. Afty u pacjentów pedodontycznych mogą stanowić dla lekarza dentysty wyzwanie diagnostyczne i terapeutyczne – ich etiologia pozostaje bowiem niejednoznaczna, a terapia w wielu przypadkach ogranicza się do działań zmniejszających nasilenie objawów.
Przyczyny powstawania aft u dzieci są złożone i wieloczynnikowe. W literaturze wskazuje się na kilka kluczowych czynników etiologicznych, które mogą przyczyniać się do rozwoju aftowego zapalenia jamy ustnej.
Predyspozycje genetyczne – liczne badania wykazały, że u dzieci z rodzinną historią aft występuje większe ryzyko ich rozwoju. Na indywidualną podatność na rozwój aft mogą również wpływać polimorfizmy (różnice) genów związanych z układem immunologicznym.
Czynniki immunologiczne – przypuszcza się, że u niektórych pacjentów – również tych najmłodszych – afty, zwłaszcza nawracające, mogą być efektem zaburzeń pracy układu immunologicznego, polegających na obniżeniu we krwi obwodowej liczby limfocytów T, biorących udział w odpowiedzi obronnej organizmu. Dodatkowo, u niektórych pacjentów rozwój aft jest związany z chorobami autoimmunologicznymi, takimi jak celiakia czy choroba Crohna.
Stres i czynniki psychologiczne – stres psychiczny i fizyczny jest często wymieniany jako czynnik wywołujący nawroty aft. U dzieci z występowaniem aft mogą być związane np. stres szkolny, problemy rodzinne lub traumy.
Niedobory żywieniowe – do powstawania aft, również u dzieci, mogą przyczyniać się braki witamin z grupy B (zwłaszcza B12), kwasu foliowego oraz minerałów, takich jak żelazo i cynk.
Czynniki mechaniczne i urazy – do urazów błony śluzowej, które sprzyjają powstawaniu aft, mogą przyczyniać się nawykowe gryzienie warg i policzków, podgryzanie zabawek, kredek czy długopisu oraz stosowanie aparatów ortodontycznych.
Czynniki alergiczne i mikrobiologiczne – według niektórych źródeł, alergie pokarmowe, zwłaszcza na owoce cytrusowe, czekoladę oraz orzechy, mogą indukować występowanie aft. Ponadto, badania wskazują na możliwy udział bakterii, takich jak Streptococcus sanguinis, w etiologii aft.
Objawy kliniczne
Afty u dzieci charakteryzują się pojawieniem się bolesnych owrzodzeń na błonie śluzowej jamy ustnej. Owrzodzenia te mają zwykle okrągły lub owalny kształt, z czerwonym obrzeżem i żółtawym lub szarym dnem. Mogą występować pojedynczo lub w grupach, najczęściej na wewnętrznych powierzchniach warg, policzków, na języku, rzadziej na podniebieniu czy dziąsłach.
W zależności od wielkości i liczby zmian, afty mogą być klasyfikowane jako:
● afty małe – o średnicy poniżej 1 cm, najczęściej spotykane, gojące się samoistnie w ciągu 7-10 dni, nie pozostawiające blizn,
● afty duże – o średnicy powyżej 1 cm, z przebiegiem sięgającym nawet kilku tygodni, trudniej gojące się i często pozostawiające blizny.
W praktyce spotykane są jeszcze tzw. afty opryszczkowate – liczne, drobne (1-3 mm średnicy) zmiany owrzodzeniowe, które mogą zlewać się w większe owrzodzenia, ale goją się bez bliznowacenia w okresie poniżej czterech tygodni i generalnie spotyka się je w zasadzie wyłącznie u osób dorosłych.
Afty – bez względu na swoją postać kliniczną – mogą powodować znaczny dyskomfort, utrudniać jedzenie, picie oraz mówienie, co szczególnie u dzieci może prowadzić do ogólnego pogorszenia samopoczucia. W diagnostyce różnicowej należy wykluczyć występowanie u małego pacjenta m.in. zakażenia wirusem opryszczki zwykłej, choroby Behçeta oraz pęcherzycy.
Leczenie aft u pacjentów pedodontycznych
Leczenie aft u dzieci ma głównie charakter objawowy – celem terapii jest zmniejszenie bólu, przyspieszenie gojenia oraz zapobieganie nawrotom. Stosowanie żeli, maści lub płukanek z substancjami o działaniu przeciwzapalnym (np. chlorheksydyna) oraz znieczulającym (np. lidokaina) pomaga złagodzić objawy i przyspieszyć gojenie.
Przykładem preparatu, który można rekomendować pacjentom w wieku powyżej 30 miesięcy, jest Sachol Kids, zawierający w składzie m.in. wyciąg z płatków róży damasceńskiej, kwas hialuronowy, benzoesan sodu i pantenol. Dobór składników sprawia, że preparat wykazuje skuteczne działanie barierowe, umożliwiając szybkie zmniejszenie bólu w miejscu afty i ułatwiając gojenie owrzodzenia. Sachol Kids nie zawiera alkoholu, parabenów ani cukru, a aromat czerwonych owoców jest przyjemny dla dzieci i znacznie poprawia doznania pacjentów podczas aplikacji.
W przypadkach ciężkich, szczególnie u dzieci z nawracającymi aftami, stosuje się miejscowe kortykosteroidy, takie jak triamcynolon, w celu zmniejszenia stanu zapalnego.
W przypadku stwierdzonych niedoborów żywieniowych korzystna w przebiegu leczenia oraz zapobieganiu nawrotom aft u małych pacjentów może być suplementacja witamin z grupy B, kwasu foliowego, żelaza czy cynku. Coraz większe zainteresowanie wzbudzają terapie alternatywne, np. takie jak laseroterapia niskoenergetyczna, która przyspiesza proces gojenia i zmniejsza ból związany z występowaniem aft. W leczeniu oraz profilaktyce wtórnej ważne jest także unikanie czynników drażniących oraz wprowadzenie właściwej higieny jamy ustnej.
Afty u pacjentów pedodontycznych stanowią istotne wyzwanie diagnostyczno-terapeutyczne dla lekarza dentysty. Zrozumienie wieloczynnikowej etiologii oraz skuteczne, zindywidualizowane podejście terapeutyczne jest kluczowe dla skutecznego zarządzania tym schorzeniem. W obliczu braku jednoznacznej przyczyny powstawania aft, leczenie pozostaje głównie objawowe, a profilaktyka skupia się na eliminacji potencjalnych czynników wywołujących. Kontynuacja badań nad mechanizmami powstawania aft oraz rozwój nowych metod terapeutycznych są niezbędne dla poprawy jakości życia pacjentów, również młodych, borykających się z tym przewlekłym i nawrotowym schorzeniem.
Źródła:
1. Nowak M., Górska R., Dwilewicz-Trojaczek J. Współczesne możliwości w diagnozowaniu aft nawracających (RAS). Nowa Stomatologia 2002, 21, s. 143-145.
2. Cabon J., Adamus A., Matyja K., Zawilska A. Afty jako zmiany na błonie śluzowej jamy ustnej o niezgłębionej przyczynie – przegląd piśmiennictwa. Twój Przegląd Stomatologiczny 2023, 203 (1), s. 55-59.
3. Górska R. Badania epidemiologiczne występowania zmian na błonie śluzowej jamy ustnej u dzieci, młodzieży i dorosłych w wieku 13-24 lat w Warszawie. Przegląd Epidemiologiczny 1997, 3, s. 339-347.
4. Krawiecka E. Występowanie nawracającego aftowego zapalenia jamy ustnej w aspekcie chorób ogólnoustrojowych oraz niedoborów żelaza, witaminy B12 i witaminy D. Rozprawa doktorska, Poznań 2017.
5. Wysokińska-Miszczuk, J., Łoś-Rycharska, E., Pietrzyk, M. Leczenie zmian aftowych jamy ustnej u dzieci – przegląd dostępnych metod. Przegląd Lekarski 2010, 67 (3), s. 203-206.
6. Sachol® Kids – instrukcja dołączona do opakowania.
Sachol Kids to żel na afty i aftowe zapalenie jamy ustnej u dzieci w wieku powyżej 30 miesięcy. Reklama prowadzona przez Bausch&Lomb Poland Sp. z o.o. Producent: Farmaceutici Procemsa S.p.A. Via Mentana 10 – 10042 Nichelino (TO), Włochy.
