Związek między przewlekłymi infekcjami okołowierzchołkowymi a cukrzycą. Przegląd danych naukowych

Coraz więcej badań wskazuje, że przewlekłe infekcje okołowierzchołkowe mogą mieć znaczenie nie tylko dla zdrowia jamy ustnej, lecz także dla metabolizmu glukozy. Dla lekarzy dentystów oznacza to, że skuteczne leczenie endodontyczne może odgrywać istotną rolę w opiece nad pacjentami z cukrzycą i zaburzeniami metabolicznymi.

Na łamach portalu TheConversation.com wnioski z najważniejszych badań naukowych dotyczących tego zagadnienia zebrał dr Vikram Niranjan – lekarz dentysta, wykładowca Public Health, School of Medicine Uniwersytetu w Limerick (Irlandia).

Przewlekłe infekcje okołowierzchołkowe – problem miejscowy czy ogólny?

Z perspektywy zdrowia publicznego oraz wieloletnich obserwacji klinicznych wyraźnie rysuje się pewien schemat: pacjenci z głębokimi infekcjami miazgi i tkanek okołowierzchołkowych często obciążeni są chorobami ogólnoustrojowymi, w szczególności cukrzycą. Jeszcze do niedawna brakowało jednak jednoznacznego wyjaśnienia tej zależności.

Obecnie pojawiają się dowody naukowe sugerujące, że skuteczne leczenie endodontyczne może wiązać się z poprawą kontroli glikemii i obniżeniem poziomu markerów zapalnych. W badaniach obserwacyjnych wykazano, że u pacjentów leczonych kanałowo z powodu długo utrzymujących się zmian okołowierzchołkowych w ciągu kolejnych dwóch lat dochodziło do obniżenia poziomu glukozy we krwi oraz redukcji ogólnoustrojowego stanu zapalnego.

Analiza metabolomiczna potwierdza wpływ leczenia endodontycznego

Szczególnie interesujące są wyniki badań z wykorzystaniem analizy metabolomicznej, czyli długofalowego monitorowania setek drobnocząsteczkowych markerów krążących we krwi. Metoda ta pozwala ocenić wpływ leczenia nie tylko na sam ząb, lecz na funkcjonowanie całego organizmu.

Pacjenci objęci analizą cierpieli na zapalenie tkanek okołowierzchołkowych – przewlekłą infekcję zlokalizowaną w obrębie wierzchołka korzenia, często przebiegającą bezobjawowo i wykrywaną przypadkowo w badaniu radiologicznym. Porównanie wyników badań laboratoryjnych sprzed leczenia i po nim wykazało poprawę długoterminowych parametrów kontroli glikemii oraz wskaźników związanych ze zdrowiem sercowo-metabolicznym.

Mechanizm tego zjawiska wiąże się z przewlekłym stanem zapalnym. Utrzymująca się infekcja okołowierzchołkowa aktywuje układ immunologiczny, prowadząc do ciągłej produkcji mediatorów zapalnych. Taki „tlący się” stan zapalny może rozprzestrzeniać się drogą krwi i zaburzać działanie insuliny, utrudniając transport glukozy z krwi do komórek.

Cukrzyca a gojenie zmian okołowierzchołkowych

Związek między cukrzycą a infekcjami jamy ustnej od dawna jest przedmiotem zainteresowania naukowców. Przegląd siedmiu badań wykazał, że u pacjentów z cukrzycą częściej obserwuje się utrzymywanie zmian okołowierzchołkowych przy zębach leczonych kanałowo. W tym przypadku to zaburzenia metaboliczne zwiększają ryzyko opóźnionego gojenia – hiperglikemia osłabia odpowiedź immunologiczną i zaburza procesy odbudowy kości.

Kolejne analizy potwierdzają, że osoby z cukrzycą są również bardziej narażone na rozwój nowych zmian okołowierzchołkowych w zębach z wypełnionymi kanałami. Badania kliniczne obejmujące setki zębów wykazały większą częstość utrzymywania się zmian radiologicznych u pacjentów z niewyrównaną glikemią. Jest to spójne z wiedzą na temat wpływu przewlekłej hiperglikemii na procesy gojenia w całym organizmie – w tym w tkance kostnej i łącznej.

Znaczenie kliniczne dla praktyki stomatologicznej

Coraz więcej danych wskazuje, że skuteczne leczenie endodontyczne może przynosić korzyści wykraczające poza eliminację ogniska zakażenia. W badaniach wykazano, że po prawidłowo przeprowadzonym leczeniu kanałowym dochodzi nie tylko do ustąpienia infekcji, lecz także do poprawy parametrów metabolicznych i obniżenia markerów zapalnych. Choć proces gojenia zmian okołowierzchołkowych u pacjentów z cukrzycą bywa wolniejszy, to nawet stopniowa poprawa może mieć znaczenie ogólnoustrojowe.

Zjawisko to przypomina dobrze udokumentowaną zależność między chorobami przyzębia a kontrolą glikemii. Leczenie periodontologiczne prowadzi do niewielkiego, ale istotnego klinicznie obniżenia HbA1c, co świadczy o poprawie długoterminowej kontroli cukru we krwi. Redukcja przewlekłego stanu zapalnego w jamie ustnej może wspierać regulację metaboliczną całego organizmu.

Warto podkreślić, że zapalenia okołowierzchołkowe często przebiegają bezobjawowo i pozostają niezauważone, w przeciwieństwie do chorób przyzębia. Tymczasem ich potencjalny wpływ ogólnoustrojowy może być znaczący.

Wnioski dla lekarzy dentystów

Leczenie kanałowe samo w sobie nie jest elementem leczenia cukrzycy, więc obserwowane efekty mają charakter umiarkowany, zależny od stopnia zaawansowania infekcji i ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Związek przyczynowo-skutkowy wymaga dalszych, kontrolowanych badań klinicznych. Jednak dostępne dane jednoznacznie wskazują, że zdrowie jamy ustnej odgrywa istotną rolę w kontekście chorób metabolicznych.

Dla lekarzy dentystów oznacza to potrzebę postrzegania leczenia endodontycznego nie tylko jako procedury lokalnej, lecz jako elementu kompleksowej opieki nad pacjentem. Może mieć ono znaczenie nie tylko dla zachowania uzębienia, ale również dla ogólnego zdrowia pacjenta – szczególnie tego obciążonego cukrzycą lub znajdującego się w grupie ryzyka.

Źródło: https://theconversation.com

Czy nanotechnologia i materiały bioaktywne mogą wpłynąć na rozwój narzędzi i materiałów endodontycznych? Jak mówi dr n. med. Hubert Gołąbek, producenci wykazują coraz większe zainteresowanie tzw. narzędziami anatomicznymi. – Dostosowują się one nie tylko do krzywizn kanału, ale także do jego przekroju poprzecznego, co jest bardzo korzystne chociażby w przypadku kanału typu C – podkreśla przewodniczący Sekcji Endodoncji PTS-u.