Zdrowie jamy ustnej bez granic. Jak fundusz FDI wspiera stomatologię w najbardziej odległych zakątkach świata

Od gór Nepalu po plantacje kawy w Kostaryce – projekty finansowane przez World Dental Development Fund (WDDF) zmieniają oblicze opieki stomatologicznej w społecznościach oddalonych od systemów ochrony zdrowia. Dzięki lokalnemu zaangażowaniu, poszanowaniu kultury oraz długofalowym rozwiązaniom tysiące osób zyskuje dostęp do profilaktyki i leczenia. Nabór wniosków do tegorocznej edycji programu potrwa do 15 czerwca 2026 r.

W najbardziej odległych częściach świata – tam, gdzie góry, morza, granice państwowe czy trudne warunki klimatyczne utrudniają dostęp do opieki medycznej – zdrowie jamy ustnej często schodzi na dalszy plan. Tymczasem dla dziecka, które nie może spać z powodu bólu zęba lub dla starszych osób z nierozpoznanymi chorobami jamy ustnej dostęp do leczenia może mieć przełomowe znaczenie.

Od wielu lat World Dental Development Fund (WDDF) działający przy FDI World Dental Federation – przy wsparciu firmy Shofu – inwestuje w projekty zdrowia jamy ustnej oparte na współpracy z lokalnymi społecznościami. Ich celem jest nie tylko świadczenie usług stomatologicznych, ale również tworzenie trwałych rozwiązań dostosowanych do realiów geograficznych, kulturowych i społecznych.

Od rdzennych terytoriów Ameryki Środkowej, przez wyspiarskie społeczności Stanów Zjednoczonych, po wiejskie regiony Afryki i Himalaje – projekty te łączy wspólny mianownik: aktywne zaangażowanie mieszkańców, szacunek dla tradycji i dążenie do trwałej poprawy zdrowia.

Oto wybrane inicjatywy sfinansowane w ostatnich latach przez WDDF.

Kostaryka (2019): opieka ponad granicami i plantacjami kawy

W południowym kantonie Coto Brus – oddalonym o niemal 300 kilometrów od stolicy Kostaryki – żyje rdzenna społeczność Ngäbe Buglé. Wielu jej członków sezonowo migruje z Panamy do Kostaryki, aby pracować przy zbiorach kawy. Rodziny często mieszkają w tym czasie w prowizorycznych warunkach, z ograniczonym dostępem do opieki zdrowotnej.

Projekt „Oral Health Protection Project for Vulnerable Indigenous Population of Coto Brus” dotarł bezpośrednio do tych społeczności – na terytoriach rdzennych mieszkańców, na plantacjach kawy, w punktach przekraczania granicy oraz w tzw. Houses of Joy, czyli ośrodkach opieki dla dzieci.

Skala działań znacznie przekroczyła pierwotne założenia. Program objął łącznie 1 828 osób – od niemowląt po seniorów. Dla rodzin żyjących w ciągłym ruchu dostęp do opieki stomatologicznej stał się rzadką, lecz niezwykle ważną stałą: przyniósł ulgę w bólu, wiedzę o profilaktyce i poczucie godności społecznościom często pozostającym poza zasięgiem systemu ochrony zdrowia.

Chile (2021): uśmiechy poza horyzontem

Na wiejskich obrzeżach Tiltil w Chile codziennością są duże odległości i wymagające warunki klimatyczne. Dzięki mobilnemu programowi stomatologicznemu Comunidad Sonrisas 2.0 opieka dotarła jednak do dzieci, które w innych okolicznościach pozostałyby bez leczenia.

Mimo izolacji geograficznej, 504 dzieci z grup szczególnie narażonych otrzymało pomoc stomatologiczną, a 410 z nich ukończyło pełne leczenie – co w regionach o ograniczonej dostępności opieki kontrolnej stanowi wyjątkowe osiągnięcie.

W ramach projektu wykonano ponad 2 500 procedur stomatologicznych, jednocześnie angażując rodziców i nauczycieli w działania edukacyjne. Inicjatywa pokazała, że ciągłość opieki jest możliwa nawet w trudnych warunkach – jeśli system świadczeń zostanie zaprojektowany z myślą o realiach danej społeczności.

Nigeria (2020): gdy kultura staje się narzędziem edukacji

W regionach Igboora i Ibarapa w Nigerii WDDF wsparł projekt realizowany przez University of Ibadan, który zaproponował nietypowe podejście do edukacji zdrowotnej.

Zamiast tradycyjnych zajęć w gabinetach stomatologicznych wykorzystano lokalne rymowanki oraz pieśni ludowe, przekształcając je w narzędzia edukacyjne uczące dzieci i młodzież zasad higieny jamy ustnej.

Dzięki osadzeniu przekazu w znanych melodiach i języku, nauka stała się nie tylko skuteczna, ale także radosna i łatwa do zapamiętania. Projekt pokazał, że edukacja zdrowotna nie zawsze wymaga zaawansowanego sprzętu – czasem najskuteczniejsze narzędzia są już obecne w dziedzictwie kulturowym społeczności.

Stany Zjednoczone (2022): stomatologiczny „dom” na ziemi przodków

Na wyspie Martha’s Vineyard plemię Wampanoag Tribe of Gay Head (Aquinnah) opiekuje się ziemią swoich przodków, jednocześnie starając się zapewnić swoim członkom dostęp do opieki zdrowotnej. Izolacja geograficzna, ograniczona liczba świadczeń oraz historyczne nierówności sprawiają jednak, że dostęp do leczenia dentystycznego pozostaje wyzwaniem.

Dzięki partnerstwu z plemieniem oraz Harvard School of Dental Medicine środki WDDF wsparły kompleksowy, wrażliwy kulturowo program obejmujący edukację zdrowotną, badania przesiewowe podczas plemiennych wydarzeń, ocenę ryzyka chorób jamy ustnej oraz przygotowanie podwalin pod trwałą, lokalną klinikę stomatologiczną.

Projekt nie ograniczał się do krótkoterminowej pomocy – jego celem było stworzenie plemiennego „dental home”, wzmacniającego autonomię społeczności, zaufanie do systemu opieki oraz długofalową równość zdrowotną.

Nepal (2023): szkoły jako centrum promocji zdrowia

W wysokogórskim dystrykcie Mugu w Nepalu dostęp do dentystów jest bardzo ograniczony. Dlatego centrum działań na rzecz zdrowia jamy ustnej stały się lokalne szkoły.

Nauczyciele i asystenci zdrowotni zostali przeszkoleni jako Oral Health Champions, dzięki czemu wiedza i działania profilaktyczne mogą być kontynuowane także po zakończeniu projektu. W szkołach wprowadzono program codziennego, nadzorowanego szczotkowania zębów, obejmujący większość uczniów.

Jednocześnie mieszkańcy społeczności lokalnych zdobyli podstawową wiedzę o chorobach jamy ustnej i roli prawidłowego żywienia. Po zakończeniu projektu ponad 70% dzieci i dorosłych wykazywało większą świadomość zasad higieny jamy ustnej, a lokalne kompetencje w zakresie promocji zdrowia zostały znacząco wzmocnione.

Wspólna wizja: zdrowie bez dystansu

Projekty finansowane przez WDDF pokazują, że geograficzna izolacja nie musi oznaczać wykluczenia z opieki zdrowotnej. Gdy społeczności są traktowane jako partnerzy, lokalna kultura jest respektowana, a działania mają charakter długofalowy, zdrowie jamy ustnej może stać się punktem wyjścia do szerszej poprawy jakości życia.

Organizacje i instytucje, które chcą realizować projekty w społecznościach odległych i niedostatecznie obsługiwanych przez system ochrony zdrowia, mogą ubiegać się o wsparcie w ramach World Dental Development Fund. Nabór wniosków do aktualnej edycji programu trwa do 15 czerwca 2026 r.

Źródło: https://www.fdiworlddental.org