USA: Naukowcy badają mechanizmy regeneracji gruczołów ślinowych

Naukowcy z Uniwersytetu Buffalo otrzymali grant National Institute of Dental and Craniofacial Research (NIDCR) na badania nad regeneracją gruczołów ślinowych. Projekt ma pomóc zrozumieć mechanizmy naprawy uszkodzonych tkanek i w przyszłości doprowadzić do opracowania nowych metod leczenia przewlekłej suchości jamy ustnej – problemu, który dotyka miliony osób na świecie.

Gruczoły ślinowe odgrywają kluczową rolę w codziennym funkcjonowaniu człowieka – produkowana przez nie ślina umożliwia mówienie, połykanie, odczuwanie smaku oraz chroni jamę ustną. Niestety, w przeciwieństwie do wielu innych tkanek organizmu, gruczoły ślinowe nie mają zdolności do pełnej regeneracji po poważnym uszkodzeniu. Zaburzenia w ich pracy, będące efektem takich uszkodzeń, prowadzą natomiast do przewlekłej suchości jamy ustnej, czyli kserostomii.

– Przewlekła suchość jamy ustnej może pojawić się u pacjentów poddawanych radioterapii z powodu nowotworów głowy i szyi, u osób cierpiących na choroby autoimmunologiczne, takie jak choroba Sjögrena, a także u pacjentów przyjmujących niektóre leki lub doświadczających zmian związanych z procesem starzenia – mówi dr Rose-Anne Romano, wykładowczyni biologii jamy ustnej w School of Dental Medicine na Uniwersytecie Buffalo.

Kserostomia wpływa nie tylko na komfort życia, ale również na zdrowie jamy ustnej i ogólną kondycję pacjenta. Może utrudniać jedzenie, połykanie i sen, a także zwiększać ryzyko chorób jamy ustnej. Szacuje się, że różnego stopnia zaburzenia funkcjonowania gruczołów ślinowych dotyczą nawet około 20% populacji na świecie. Jednym z najczęstszych czynników ryzyka – szczególnie wśród osób starszych – jest przyjmowanie wielu leków jednocześnie.

Jak gruczoły ślinowe się regenerują?

Dr Romano otrzymała niedawno dwuletni grant w wysokości 440 275 dolarów od National Institute of Dental and Craniofacial Research na badania nad mechanizmami naprawy i regeneracji gruczołów ślinowych po uszkodzeniu. Współkierownikiem projektu jest dr Satrajit Sinha – profesor biochemii w Jacobs School of Medicine and Biomedical Sciences, specjalizujący się w badaniach ekspresji genów, genomiki i epigenomiki.

Badacze od lat współpracują nad projektami wykorzystującymi tkanki jamy ustnej jako model badawczy. Ich celem jest zrozumienie procesów molekularnych, które pozwalają gruczołom ślinowym odzyskiwać funkcję po uszkodzeniu.

Jak wyjaśnia dr Sinha, kluczową rolę w tym procesie odgrywają komórki macierzyste gruczołów ślinowych. To one mogą inicjować odbudowę tkanki i przywracać jej prawidłowe funkcje – w tym produkcję śliny. Naukowcy planują również wykorzystać wiedzę z badań nad regeneracją innych tkanek i narządów, aby lepiej zrozumieć mechanizmy naprawcze w obrębie gruczołów ślinowych.

Rola genów w procesie naprawy

Kiedy narząd – taki jak np. gruczoł ślinowy – ulega uszkodzeniu, komórki macierzyste i komórki progenitorowe rozpoczynają proces odbudowy tkanki. W idealnych warunkach potrafią się namnażać, różnicować w odpowiednie typy komórek i tworzyć w pełni funkcjonalną tkankę. Proces ten jest kontrolowany przez złożone sieci genów oraz szlaki sygnałowe, które muszą w odpowiednim czasie zostać aktywowane lub wyciszone.

W poprzednich badaniach zespół dr Romano i dr. Sinhy analizował dane genomowe i epigenomiczne, aby zrozumieć molekularne mechanizmy utrzymania homeostazy i regeneracji gruczołów ślinowych. W trakcie tych analiz naukowcy zidentyfikowali gen Six1, który prawdopodobnie odgrywa kluczową rolę w tych procesach. W nowym projekcie badacze wykorzystają model myszy, w którym gen Six1 zostanie selektywnie wyłączony. Pozwoli to ocenić, jak istotny jest on dla prawidłowej regeneracji tkanki.

Naukowcy będą analizować konkretne populacje komórek uczestniczące w procesie naprawy, obserwując, jak zmieniają się one w czasie oraz w jaki sposób regulowana jest ich aktywność genowa. Badania obejmą również analizę zmian w krajobrazie epigenomicznym komórek podczas procesu regeneracji.

Szansa na nowe metody leczenia

W dłuższej perspektywie wyniki projektu mogą stać się podstawą do złożenia wniosku o większy, wieloletni grant badawczy NIH, który pozwoli na dalsze rozwijanie i weryfikację uzyskanych rezultatów.

Naukowcy mają nadzieję, że dzięki tym badaniom uda się stworzyć pełniejszy obraz mechanizmów regeneracji gruczołów ślinowych. W przyszłości może to przełożyć się na opracowanie nowych terapii przywracających ich funkcję u pacjentów cierpiących na przewlekłą kserostomię i inne zaburzenia wydzielania śliny – spowodowane m.in. chorobami autoimmunologicznymi, radioterapią nowotworów głowy i szyi, działaniami niepożądanymi leków czy procesem starzenia.

Źródło: https://www.buffalo.edu

Planowanie leczenia stomatologicznego u seniorów jest dla lekarzy dentystów dużym wyzwaniem, m.in. ze względu na występującą u pacjentów w podeszłym wieku wielolekowość. Często bywa tak, że senior leczy się jednocześnie np. na cukrzycę i choroby serca, a diabetolog i kardiolog przepisują leki, których interakcja pozostaje niewiadomą. – Jeśli dodamy do tego leki, które pacjent przyjmuje bez recepty, czyli suplementy albo witaminy, które można kupić w wolnej sprzedaży, to interakcja tych leków jest nieobliczalna – mówi prof. dr hab. n. med. Agnieszka Mielczarek, konsultant krajowa w dziedzinie stomatologii zachowawczej z endodoncją, dziekan Wydziału Lekarsko-Stomatologicznego WUM, wiceprezes Polskiego Towarzystwa Stomatologii Geriatrycznej.