Torbiel samotna kości żuchwy – opis przypadku u 8-letniej pacjentki
Celem pracy jest przedstawienie współczesnych poglądów na etiopatogenezę oraz sposoby leczenia torbieli samotnej kości. W artykule posłużono się przypadkiem 8-letniej pacjentki, u której torbiel została wykryta przypadkowo po wykonaniu przeglądowego zdjęcia pantomograficznego przed planowanym leczeniem ortodontycznym. Obecnie najwłaściwszym wydaje się leczenie chirurgiczne, chociaż nadal nie ma „złotego środka” czym wypełniać powstały ubytek kostny, szczególnie u pacjentów w wieku dziecięcym.
Wprowadzenie
Torbiel samotna kości (ang. solitary bone cyst, SBC) należy do łagodnych zmian związanych z kością [1]. W literaturze fachowej została opisana po raz pierwszy w 1926 roku. Etiopatogeneza, jak i histopatologia torbieli samotnej kości nie są wciąż dokładnie poznane, między innymi ze względu na skąpy materiał diagnostyczny.
Niniejszy artykuł przedstawia przypadek torbieli samotnej kości żuchwy w odcinku przednim u 8-letniej dziewczynki oraz opis przeprowadzonego leczenia – zastosowanie prostego otwarcia ubytku kostnego, wyłyżeczkowanie oraz skrwawienie doprowadziło do wygojenia.
Tego typu zmiany, występujące w pierwszej dekadzie życia, należą do rzadkości; najczęściej spotykane są u pacjentów około 18. roku życia.
Torbiel samotna kości jest wewnątrzkostną zmianą patologiczną pozbawioną wyściółki nabłonkowej, bez infekcji bakteryjnej. Czasami wypełniona jest płynem podobnym do osocza, który jest zawsze jałowy i zawiera enzymy (metaloproteinazy) świadczące o aktywności osteoklastycznej. Klasyfikacja Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) zalicza ją do guzów, łagodnych zmian związanych z kością [2–4].
Zmiana ta w większości przypadków występuje w drugiej dekadzie życia. Rzadko natomiast rozpoznaje się ją u pacjentów poniżej 10. roku życia [5]. Tego typu zmiany najczęściej lokalizują się w kościach długich – w bliższych przynasadowych częściach. Jeśli pojawiają się w kościach szczękowych, to zwykle w żuchwie w odcinku bocznym. Tylko 1% dotyczy kości twarzoczaszki i występuje wyłącznie w żuchwie.
Wzrost zmian jest bezobjawowy, wykrywane są one przypadkowo w badaniach radiologicznych wykonywanych z innych wskazań. Zęby sąsiadujące z torbielą samotną kości są żywe i bardzo rzadko ulegają przemieszczeniu. W badaniach radiologicznych SBC jest dobrze ograniczonym owalnym ubytkiem kości z cienką otoczką osteosklerotyczną. Brak jest przegród kostnych, jak również objawów zapalnych.
Opis przypadku
Pacjentka, lat 8, została skierowana przez stomatologa do Kliniki Chirurgii Czaszkowo-Szczękowo-Twarzowej i Onkologicznej Szpitala Klinicznego Nr 1 im. N. Barlickiego w Łodzi w celu usunięcia zmiany / guza trzonu kości żuchwy w regionie 31–42. Około 3 miesiące wcześniej w tym regionie przeprowadzono u pacjentki ekstrakcję zęba mlecznego. Lekarz prowadzący, zaniepokojony nieprawidłowym wyrzynaniem zębów stałych 42 i 43 zlecił zdjęcie RTG-OPG, na którym uwidoczniono ubytek kości. Przed podjęciem leczenia pogłębiono diagnostykę o tomografię wiązki stożkowej (CBCT), w którym to badaniu zobrazowano ubytek kości o rozmiarach 1,5 × 2 cm, kształcie owalnym, bez obwódki osteosklerotycznej.
Zmiana rozrastała się bezobjawowo. W badaniu chlorkiem etylu zęby sąsiednie wykazały żywotność oraz brak objawów bólowych na opukiwanie. Wykazano ponadto przemieszczenie dojęzykowe wyrzynającego się zęba 43.
Leczenie polegało na wykonaniu zabiegu w znieczuleniu miejscowym (Citocartin 4 ml). Wytworzono trapezowy płat śluzówkowo-okostnowy, zniesiono blaszkę korową kości i dotarto do pustego ubytku kostnego, pozbawionego torebki nabłonkowej. Następnie sfrezowano i skrwawiono wnętrze jamy kostnej. Ranę zszyto. Nie pobrano materiału do badania histopatologicznego. Rozpoznanie torbieli samotnej kości postawiono śródoperacyjnie oraz na podstawie badania radiologicznego.
W przedstawionym przypadku gojenie kości zostało potwierdzone radiologicznie po 6 miesiącach. Pacjentka rozpoczęła planowane wcześniej leczenie ortodontyczne.
Podsumowanie
Torbiel samotna kości w przypadku opisanym w niniejszej pracy miała postać pustej jamy kostnej, pozbawionej wyściółki nabłonkowej. Niekiedy zmiany tego typu mogą być wypełnione jałowym płynem.
Obecnie najlepszym sposobem leczenia SBT w większości przypadków jest postępowanie chirurgiczne – polegające na otwarciu jamy oraz wyłyżeczkowaniu i skrwawieniu ubytku kostnego [6–8]. Wytworzony skrzep wypełnia ubytek kostny, który następnie przekształca się w tkankę kostną. Ubytek kostny można również wypełnić kością auto- lub allogeniczną z zastosowaniem fibryny bogatopłytkowej (ang. platelet rich fibrin, PRF).
Zamiast przeszczepów kostnych stosuje się również materiał ksenograficzny lub hydroksyapatyt, co daje dobre rezultaty. Suei i wsp. uważają, że całkowite wygojenie kości po tego typu ubytkach następuje po 5 miesiącach i zalecają trzyletnią obserwacje [9].
Przedstawiony przypadek u 8-letniego dziecka jest rzadkością, ponieważ torbiel samotna kości w większości przypadków występuje u osób starszych – po drugiej dekadzie życia. Rozpoznanie SBT u opisywanej pacjentki zostało postawione na podstawie obrazu radiologicznego oraz śródzabiegowego.
Piśmiennictwo
1. Harnet J.C. i wsp.: Solitary bone cyst of the jaws: a review of the etiopathogenic hypotheses. J. Oral Maxillofac. Surg., 2008, 66, 11: 2345–2348.
2. Baqain Z.H. i wsp.: Recurrence of a solitary bone cyst of the mandible: case report. Br. J. Oral Maxillofac. Surg., 2005, 43, 4: 333–335.
3. Peñarrocha-Diago i wsp.: Surgical treatment and follow-up of solitary bone cyst of the mandible: a report of seven cases. Br. J. Oral Maxillofac. Surg., 2001, 39, 3: 221–223.
4. Nelson B.L.: Solitary bone cyst. Head Neck Pathol., 2010, 4, 3: 208–209.
5. Tatu Joy E. i wsp.: A rare presentation of simple bone cyst. J. Pharm. BioAllied Sci., 2015, 7, Suppl. 2: S823–S826.
6. Madiraju G. i wsp.: Solitary bone cyst of the mandible: a case report and brief review of literature. BMJ Case Reports, 2014, pii: bcr2013200945.
7. Kaczmarzyk T. i wsp.: Torbiele obszaru szczękowo-twarzowego. Wydawnictwo Kwintesencja, Wydanie I. Warszawa 2015.
8. Kaczmarzyk T. i wsp.: Nowotwory zębopochodne i guzy nowotworopodobne kości szczękowych. Wydanie I. Wydawnictwo Kwintesencja, Warszawa 2009.
9. Suei Y., Taguchi A., Tanimoto K.: Simple bone cyst of the jaws: evaluation of treatment outcome by review of 132 cases. J. Oral Maxillofac. Surg., 2007, 65, 5: 918–923.
Słowa kluczowe: torbiel samotna kości żuchwy, leczenie chirurgiczne torbieli kości, ubytek kości pourazowy, idiopatyczna torbiel kości
Lek. dent. Bartłomiej Famulski, dr n. med. Aneta Neskoromna-Jędrzejczak – Klinika Chirurgii Czaszkowo-Szczękowo-Twarzowej i Onkologicznej Szpitala Klinicznego Nr 1 im. Norberta Barlickiego w Łodzi
Artykuł został pierwotnie opublikowany w nr. 4(68)/17 czasopisma e-Dentico.
