Stan jamy ustnej jako sygnał ryzyka niedożywienia u seniorów

Tzw. kruchość jamy ustnej (określana również mianem zespołu słabości jamy ustnej) oraz obniżona sprawność żucia istotnie zwiększają ryzyko niedożywienia u osób starszych mieszkających na terenach wiejskich – wynika z badania przeprowadzonego w południowym Tajwanie. Wyniki podkreślają znaczenie kompleksowej oceny funkcji jamy ustnej w praktyce stomatologicznej, zwłaszcza u pacjentów obciążonych chorobami przewlekłymi.

Kruchość jamy ustnej (z ang. oral frailty) – inaczej zespół słabości jamy ustnej – to termin oznaczający stopniowe pogarszanie się funkcji jamy ustnej związane ze starzeniem się organizmu. Jest to stan pośredni między zdrową jamą ustną a jej poważną dysfunkcją, obejmujący kumulację drobnych problemów, takich jak utrata zębów, trudności z żuciem czy suchość w ustach. Termin ten został spopularyzowany przez japońskich geriatrów, aby podkreślić, że stan jamy ustnej jest wczesnym sygnałem ogólnego osłabienia organizmu i może prowadzić do poważniejszych chorób.

Kruchość jamy ustnej jako istotny czynnik ryzyka niedożywienia

Zjawisko kruchości jamy ustnej stało się podstawą badań naukowców z Tajwanu, związanych m.in. z Chang Gung University. W swojej analizie założyli oni, że niedożywienie pozostaje częstym, choć wciąż niedostatecznie rozpoznawanym problemem w populacji osób starszych – szczególnie w społecznościach wiejskich, gdzie dostęp do leczenia i usług opiekuńczych bywa ograniczony.

W badaniu przekrojowym obejmującym 269 osób powyżej 65. roku życia mieszkających w środowisku lokalnym w południowym Tajwanie analizowano zależności między zespołem kruchości, funkcją jamy ustnej oraz dobrostanem żywieniowym a ryzykiem niedożywienia.

Ryzyko niedożywienia oceniano przy użyciu skróconej wersji skali Mini Nutritional Assessment (MNA-SF). Kruchość określano na podstawie wskaźnika Study of Osteoporotic Fractures, natomiast funkcję jamy ustnej badano z wykorzystaniem obiektywnych narzędzi oraz testu z gumą do żucia służącego do oceny wydolności żucia.

Wyniki wykazały, że obecność oral frailty – w postaci braków zębowych, trudności z żuciem i połykaniem oraz suchości jamy ustnej – wiązała się z ponad dwukrotnym wzrostem ryzyka niedożywienia (OR = 2,47). Zależność ta była szczególnie wyraźna u pacjentów z chorobami przewlekłymi, u osób posiadających mniej niż 20 zębów oraz u użytkowników protez ruchomych. Sugeruje to nakładanie się czynników ryzyka, które w praktyce klinicznej mogą współwystępować i wzajemnie się potęgować.

Sprawność żucia a podatność na niedożywienie

Istotną rolę w kształtowaniu ryzyka niedożywienia odgrywała także wydolność żucia. Wyższa sprawność żucia wiązała się z istotnie niższym ryzykiem niedożywienia (OR = 0,67).

W analizach zależność ta była szczególnie widoczna u osób z utratą uzębienia oraz u pacjentów korzystających z protez. W tych grupach ograniczona efektywność żucia może bezpośrednio wpływać na wybór pokarmów, tolerancję określonej konsystencji oraz ogólną adekwatność diety. Ograniczenia funkcjonalne jamy ustnej przekładają się zatem nie tylko na komfort życia, lecz również na realne konsekwencje ogólnoustrojowe.

Znaczenie dobrostanu żywieniowego i implikacje dla praktyki stomatologicznej

Badanie wykazało, że dobrostan żywieniowy wykazuje umiarkowany efekt ochronny u osób z chorobami przewlekłymi, co wskazuje, że codzienne doświadczenia związane z jedzeniem oraz subiektywna ocena jakości diety mogą mieć znaczenie kliniczne – obok parametrów funkcjonalnych i stanu jamy ustnej.

Autorzy badania podkreślają, że ryzyko niedożywienia u osób starszych powinno być oceniane w sposób wielowymiarowy. Uwzględnienie zarówno zespołu kruchości, jak i funkcji jamy ustnej pozwala trafniej identyfikować pacjentów szczególnie zagrożonych, zwłaszcza w populacjach wiejskich obciążonych chorobami przewlekłymi.

Dla lekarzy dentystów oznacza to konieczność szerszego spojrzenia na pacjenta geriatrycznego – nie tylko przez pryzmat stanu uzębienia czy protez, lecz także ogólnej kondycji funkcjonalnej i ryzyka niedożywienia, które może stanowić cichy, lecz poważny problem zdrowotny.

Podsumowujący badanie artykuł „Associations of frailty, oral health, and dietary well-being with risk of malnutrition among rural community-dwelling older adults: A cross-sectional study” ukazał się na łamach czasopisma „Experimental Gerontology”.

Źródła: https://www.emjreviews.com

https://www.sciencedirect.com

– Musimy zdawać sobie sprawę, że pacjenci w wieku senioralnym często mają ograniczone funkcje poznawcze, np. niedosłyszą. Lekarz dentysta musi umieć skutecznie komunikować się z takimi pacjentami. Często wymagają oni większej empatii, dłuższego czasu poświęconego na rozmowę, przekazywanie zaleceń i instrukcji – mówi o pracy z osobami w podeszłym wieku prof. Agnieszka Mielczarek, dziekan Wydziału Lekarsko-Stomatologicznego WUM, kierownik Zakładu Stomatologii Zachowawczej WUM, konsultant krajowy w dziedzinie stomatologii zachowawczej z endodoncją.