Problem dysgeuzji w praktyce dentystycznej

Przyjmowanie leków może stanowić wyzwanie dla wielu pacjentów, nie tylko z powodu liczby lub wielkości tabletek, ale również ze względu na ich smak. Nierzadkim problemem jest dysgeuzja – zaburzone odczuwanie smaku, najczęściej opisywane jako smak gorzki lub metaliczny. Może to stanowić poważny problem dla pacjentów, wpływając na ich komfort i konsekwencję w przyjmowaniu leków.

Z dysgeuzją mamy do czynienia wtedy, gdy leki oddziałują na określone receptory smakowe w jamie ustnej, wyzwalając kaskadę reakcji, które sygnalizują mózgowi odczuwanie określonego smaku, np. goryczy. Wiedza, które leki mogą powodować zmianę odczuwanego smaku, ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia odpowiedniej opieki i skutecznego leczenia naszych pacjentów.

Leki na ADHD

Amfetamina/dekstroamfetamina powoduje objaw znany jako „język Adderall” (od nazwy handlowej leku), który odnosi się do nieprzyjemnych dla pacjenta skutków ubocznych w jamie ustnej. Jak potwierdzono, dysgeuzję powoduje również inny lek na ADHD: lisdeksamfetamina (np. Vyvanse/Elvanse).

Wiele leków powoduje wysuszanie błony śluzowej jamy ustnej, co może skutkować zmianą smaku odczuwanego przez pacjenta. Do grupy tej należą:

- leki przeciwhistaminowe: cetyryzyna, loratadyna,

- leki moczopędne: hydrochlorotiazyd, furosemid, spironolakton,

- leki na chorobę Parkinsona: karbidopa/lewodopa,

- antydepresanty: paroksetyna, bupropion.

Leki przeciwwirusowe

Wiadomo, że nirmatrelwir/rytonawir (Paxlovid), czyli lek stosowany w leczeniu COVID-19, odpowiada za objaw znany jako „usta Paxlovidowe”. Uważa się, że rytonawir pobudza receptory wykrywające gorzki smak.

Leki stosowane w chorobie refluksowej przełyku

Do leków skutecznych w leczeniu refluksu zalicza się inhibitory pompy protonowej (lansoprazol, omeprazol) oraz leki blokujące receptory H2 (famotydyna).

Zmieniony smak może wystąpić także, gdy niektóre leki są częściowo wchłaniane przez organizm, a następnie uwalniane do śliny, pozostawiając metaliczny posmak. Niektóre popularne leki, o których wiadomo, że powodują taki efekt, to:

- antybiotyki: tetracyklina, metronidazol, klarytromycyna, klindamycyna,

- leki przeciwcukrzycowe: metformina,

- leki przeciw dnie moczanowej: allopurynol,

- leki przeciwpsychotyczne: lit,

- witaminy i multiwitaminy dla kobiet w ciąży: Leki te zawierają metale, takie jak żelazo, miedź i cynk, które są niezbędne do odżywiania i rozwoju płodu, ale mogą powodować metaliczny smak,

- leki stosowane w chemioterapii: wielu pacjentów poddawanych chemioterapii zgłasza występowanie „chemicznego” lub metalicznego posmaku w ustach; cisplatyna, karboplatyna i oksaliplatyna to związki na bazie platyny, które mogą być bezpośrednio wyczuwalne przez pacjenta, także cyklofosfamid, doksorubicyna, winkrystyna i 5-fluorouracyl powodują metaliczny posmak, choć mechanizm tej reakcji nie jest wciąż w pełni poznany.

Jak radzić sobie w przypadku zmiany smaku?

U niektórych pacjentów zaburzenie smaku może sprawić, że żywność lub napoje staną się niejadalne, a to doprowadzi do zmniejszenia apetytu, utraty masy ciała i niedoboru składników odżywczych. Choć skutecznym sposobem na powstrzymanie dysgeuzji jest odstawienie leku, który ją wywołuje, są też inne metody pomocne w przypadku wystąpienia tego efektu ubocznego w jamie ustnej.

Utrzymywanie prawidłowej higieny jamy ustnej. Regularne szczotkowanie zębów i stosowanie płynu do płukania jamy ustnej może być pomocne w ograniczeniu i maskowaniu nieprzyjemnego smaku.

Żucie miętówki lub gumy bez cukru. Mogą one pomóc zneutralizować metaliczny lub gorzki smak.

Unikanie naczyń kuchennych wykonanych z metalu. Zapobiegnie to wzmocnieniu metalicznego posmaku żywności spożywanej przez pacjenta.

Należy unikać palenia. Substancje chemiczne zawarte w tytoniu i w dymie papierosowym zawierają metale ciężkie, które mogą wpływać na odczuwanie smaku.

Warto sprawdzić, czy u pacjenta nie występuje inne schorzenie. Jeśli przyczyną dysgeuzji nie są leki, może nią być np. choroba dziąseł, próchnica zębów, niedobór witaminy B₁₂ lub cynku, cukrzyca bądź infekcja.

Ważne jest, aby lekarze stomatolodzy byli świadomi, które leki mogą prowadzić do dysgeuzji i tą wiedzą dzielili się ze swoimi pacjentami, proponując im skuteczne rozwiązania w przypadku występowania zaburzeń smaku wywołanych przez leki.

– Na pacjenta warto spojrzeć jako na całokształt, nie tylko na jego zęby. Istotna jest współpraca z lekarzami ogólnymi. Nie wszyscy lekarze mają świadomość, jak istotny wpływ mają choroby ogólne na zęby, a także odwrotnie – jak istotny wpływ mają zęby na choroby ogólne. Często nie widzimy tego, by kierowali pacjentów do stomatologa w ramach leczenia – mówi o wyzwaniach w opiece stomatologicznej nad pacjentami obciążonymi chorobami ogólnoustrojowymi dr n. med. Anna Sokołowska, adiunkt w Zakładzie Chorób Błony Śluzowej Jamy Ustnej i Przyzębia Uniwersytetu Medycznego w Łodzi.

Źródło: https://www.drbicuspid.com/