Przejdź do treści
Dentonet.pl Lekarz Pradawny krokodylomorf z urazem szczęki

Pradawny krokodylomorf z urazem szczęki

Obserwuj w GoogleDodaj nasze treści jako preferowane w Google i trafiaj na nie częściej.

Naukowcy ponownie zbadali szczątki prehistorycznego gada morskiego, znalezionego jeszcze w XX w. we wsi Załęcze Wielkie (woj. łódzkie). Ten daleki krewniak współczesnych krokodyli miał około 4 m długości i wyraźny uraz szczęki, którego prawdopodobnie nabawił się w pierwszych latach życia – ustalili badacze.

Pradawny krokodylomorf z urazem szczęki

Historia ewolucyjna krokodylomorfów jest równie długa jak dinozaurów. Jedną z ich licznych linii ewolucyjnych stanowiły duże, drapieżne gady morskie, nieformalnie zwane krokodylami morskimi (Thalattosuchia). Były one krewniakami dzisiejszych krokodyli, jednak jeszcze lepiej przystosowanymi do życia w wodzie. Dzieliły się na w pełni morskie metriorynchy i ziemnowodne teleozaury. – Występowały w jurze i wczesnej kredzie, czyli około 200 do 130 mln lat temu – wyjaśnił w rozmowie z PAP doktorant w Instytucie Nauk Geologicznych Uniwersytetu Jagiellońskiego Łukasz Weryński.

W Polsce większość krokodyli morskich to znaleziska z Pomorza Zachodniego, szczególnie z miejscowości Czarnogłowy, która obfitowała w skamieniałości tych zwierząt. Odkrywano je pod koniec XIX i na początku wieku XX. Pojedyncze okazy znajdowano też poza Pomorzem, np. w Inowrocławiu i okolicach Jury Krakowsko-Częstochowskiej. – W naszej części Europy jest ich znacznie mniej. W przeciwieństwie do Europy Zachodniej, gdzie znajdowano okazy, których kompletne czaszki miały nawet po 1,2 m długości. Poza Europą szczątki morskich krokodyli odkrywano m.in. w Afryce Północnej, Indiach i Kolumbii – opisał Weryński.

Fragment szczęki krokodylomorfa z południowo-środkowej Polski

Pierwszy dobrze udokumentowany okaz krokodylomorfa z południowo-środkowej Polski pochodzi ze wsi Załęcze Wielkie na Wyżynie Wieluńskiej. Jest to niekompletne rostrum, czyli fragment szczęki zwierzęcia. Badaczka dinozaurów Teresa Maryańska w 1972 r. opisała, zilustrowała i zidentyfikowała go jako małego pliozaura (Peloneustes). Brytyjscy badacze, którzy w 2011 r. ponownie obejrzeli okaz z Załęcza Wielkiego, sklasyfikowali go jednak jako teleozauryda (Teleosauridae).

Okaz nie był dotychczas w pełni wypreparowany, bo tkwił twardej, zbitej skale. W dodatku, jak zaznaczył Łukasz Weryński, opisany został pierwotnie w pracy dość krótkiej i zdawkowo przedstawiającej jego charakterystykę.

Naukowcy z Uniwersytetu Jagiellońskiego, Instytutu Paleobiologii PAN i Uniwersytetu w Edynburgu postanowili więc wrócić do krokodylomorfa z okolic Wielunia. Wydobyli go ze skały, wykonali też dodatkowe badania za pomocą mikrotomografii komputerowej. Choć wypreparowanie go z twardej skały było wyzwaniem, to jednocześnie okazało się, że dzięki temu był świetnie zakonserwowany. Wyniki badania opisano w piśmie „PeerJ”.

Obecność drobnego fragmentu kości nosowej pozwoliła przybliżyć długość czaszki zwierzęcia. – Szacujemy, że osiągnęła około 80 centymetrów. Morskie krokodyle miały znacznie większą głowę w stosunku do reszty ciała – w porównaniu do współczesnych krokodyli. Proporcja wynosiła około jeden do pięciu. Nasz krokodylomorf mógł mieć więc 4-4,5 metra, czyli było to pokaźnych rozmiarów zwierzę, wielkości dużego aligatora – wyjaśnił doktorant UJ.

Na podstawie porównań z innymi krokodylomorfami badacze ustalili, że okaz z Załęcza Wielkiego to skamieniałość machimozauryda (Machimosauridae) z podrodziny Machimosaurinae. Machimozaury to rodzina ziemnowodnych teleozaurów, którą reprezentują największe, makrodrapieżnicze formy. – Nasz osobnik jest zbyt fragmentaryczny, by ustanowić nowy rodzaj, jednak nie można wykluczyć, że jest to nowy takson – zaznaczył Weryński.

Uraz w obrębie szczęki i jamy nosowej

Szerokość pyska, pozycja nozdrzy, obecność gęsto ulokowanych jamek czuciowych na kościach, pozwalających na lokalizację zbliżającej się ryby oraz dużych, masywnych zębów pokazuje, że krokodylomorfy te były oportunistycznymi drapieżnikami. – Nasz okaz przystosowany był jednak do mniejszej albo średniej wielkości zdobyczy, niekoniecznie nastawiony na żywienie kośćmi czy większą zdobyczą, tak jak jego najwięksi krewniacy – rodzaj Machimosaurus. Polował na to, na co miał możliwość – opisał rozmówca Nauki w Polsce.

Charakterystyczne dla okazu z Załęcza Wielkiego jest też zniekształcenie pyska. – Przednia część jego szczęki i jamy nosowej jest mocno zdeformowana. Prawdopodobnie zniekształcenie to powstało w wyniku jakiegoś urazu albo zwyrodnienia, ale trudno było stwierdzić, jaka była jego geneza. Najprawdopodobniej gad ten funkcjonował z tym zwyrodnieniem od początku życia, albo przez bardzo długi czas – stwierdził Łukasz Weryński.

Badane rostrum jest częścią kolekcji Polskiej Akademii Nauk, Muzeum Ziemi w Warszawie. Okaz będzie można oglądać na wystawie w Muzeum Ziemi od 10 maja.

Źródło: https://naukawpolsce.pl/

Fot. https://mz.pan.pl/

Obserwuj nas w Google Discover

Chcesz częściej widzieć nasze treści w Google?Google DiscoverObserwujDodaj nasze treści jako preferowane w Google i trafiaj na nie częściej.
AF

Proponowane

Nowy test wykrywa raka jamy ustnej w godzinę. Dokładność powyżej 95% Nowy test wykrywa raka jamy ustnej w godzinę. Dokładność powyżej 95%

Nowy test wykrywa raka jamy ustnej w godzinę. Dokładność powyżej 95%

Pobranie materiału trwa mniej niż pięć minut, nie wymaga wycinania fragmentu tkanki, a pełny test laboratoryjny może wygenerować wynik w czasie krótszym niż 60 minut. Międzynarodowy zespół naukowców opracował molekularny test wykorzystujący materiał zebrany szczoteczką cytologiczną ze zmiany w jamie ustnej. W diagnostycznym badaniu kliniczno-kontrolnym test odróżniał próbki raka płaskonabłonkowego jamy ustnej od puli próbek pobranych od pacjentów z leukoplakią bez dysplazji i liszajem płaskim jamy […]
Szczoteczki międzyzębowe mogą ograniczać ciążowe zapalenie dziąseł Szczoteczki międzyzębowe mogą ograniczać ciążowe zapalenie dziąseł

Szczoteczki międzyzębowe mogą ograniczać ciążowe zapalenie dziąseł

Codzienne stosowanie indywidualnie dobranych szczoteczek międzyzębowych już od pierwszego trymestru ciąży może znacząco ograniczyć krwawienie dziąseł – wynika z randomizowanego badania klinicznego przeprowadzonego wśród kobiet z grupy wysokiego ryzyka stanu przedrzucawkowego. Największą poprawę odnotowano już w pierwszym tygodniu stosowania, a korzystny efekt utrzymywał się do końca ciąży. Zapalenie dziąseł związane z ciążą dotyczy nawet 70% ciężarnych i jest jednym z najczęściej występujących problemów ze zdrowiem […]
Nić i szczoteczki międzyzębowe a ryzyko udaru: badanie z udziałem 100 tys. osób Nić i szczoteczki międzyzębowe a ryzyko udaru: badanie z udziałem 100 tys. osób

Nić i szczoteczki międzyzębowe a ryzyko udaru: badanie z udziałem 100 tys. osób

Czy codzienne oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych może mieć znaczenie nie tylko dla zdrowia dziąseł, ale również dla mózgu? Nowe badanie sugeruje, że osoby dbające o higienę jamy ustnej w sposób kompleksowy mogą być mniej narażone na udar niedokrwienny. Naukowcy podkreślają jednak, że wynik pokazuje związek, a nie zależność przyczynowo-skutkową. Badacze z Korei Południowej przeanalizowali dane 98 866 osób w wieku co najmniej 40 lat, które w latach 2009-2010 przeszły badania ogólne […]
Periodontitis jako czynnik ryzyka chorób ogólnoustrojowych u mężczyzn Periodontitis jako czynnik ryzyka chorób ogólnoustrojowych u mężczyzn

Periodontitis jako czynnik ryzyka chorób ogólnoustrojowych u mężczyzn

Coraz więcej dowodów naukowych pokazuje, że zdrowie jamy ustnej odgrywa kluczową rolę w ogólnym dobrostanie mężczyzn. EFP podkreśla w swoim komunikacie, że zaawansowane zapalenie przyzębia nie tylko zwiększa ryzyko chorób ogólnoustrojowych, takich jak cukrzyca czy choroby sercowo-naczyniowe, lecz może także wiązać się z zaburzeniami erekcji, pogorszeniem jakości nasienia, a nawet rakiem prostaty. Zdrowa jama ustna jest fundamentem zdrowego organizmu. Choroby przyzębia, zwłaszcza ich ciężka postać […]

Najnowsze

Szczepienia przeciw HPV pod ostrzałem dezinformacji. Co planuje resort zdrowia? Szczepienia przeciw HPV pod ostrzałem dezinformacji. Co planuje resort zdrowia?

Szczepienia przeciw HPV pod ostrzałem dezinformacji. Co planuje resort zdrowia?

Narastająca dezinformacja dotycząca szczepień przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV), brak jednoznacznych komunikatów ze strony resortu zdrowia i zbliżające się ogłoszenie Programu Szczepień Ochronnych na 2027 r. – to główne kwestie poruszone w interpelacji grupy posłanek skierowanej do minister zdrowia. Jej autorki domagają się m.in. przedstawienia aktualnego stanowiska resortu oraz skoordynowania działań informacyjnych dotyczących profilaktyki zakażeń HPV. 5 listopada 2026 r. do ministerstwa zdrowia wpłynęła interpelacja w sprawie […]
Profilaktyka i nowoczesne technologie w centrum uwagi gabinetów Profilaktyka i nowoczesne technologie w centrum uwagi gabinetów

Profilaktyka i nowoczesne technologie w centrum uwagi gabinetów

Współczesny rynek stomatologiczny wyraźnie stawia na rozwój profilaktyki oraz wdrażanie zaawansowanych technologii, takich jak np. nowoczesne skanery. We wrześniu 2026 r. w Warszawie podczas konwencji NSK Dealers Convention, która zgromadziła czołowych partnerów i dystrybutorów firmy z regionu Europy Środkowo-Wschodniej, dyskutowano m.in. o bieżących potrzebach sprzętowych oraz preferencjach polskich lekarzy dentystów. Eksperci z branży podkreślali stale rosnące zainteresowanie segmentem profilaktyki oraz nowoczesnych technologii. – Widzimy ostatnimi czasy duże nasilenie wzrostu […]
Czy smartfon może być pomocny w poprawie higieny jamy ustnej u dziecka? Czy smartfon może być pomocny w poprawie higieny jamy ustnej u dziecka?

Czy smartfon może być pomocny w poprawie higieny jamy ustnej u dziecka?

Aplikacje mobilne i inne narzędzia cyfrowe mogą wspierać dzieci w nauce i utrwalaniu prawidłowych nawyków higieny jamy ustnej. Nie u wszystkich młodych użytkowników przynoszą jednak takie same efekty. Przegląd systematyczny i metaanaliza opublikowane w listopadzie 2025 r. wskazują, że wykorzystanie technologii mobilnych może poprawiać higienę jamy ustnej u dzieci, natomiast u nastolatków korzyści z takich działań są mniej wyraźne. Smartfony i urządzenia mobilne coraz częściej wykorzystywane są nie tylko do komunikacji i rozrywki, ale także […]
Demencja: Utrata zębów ważniejszym czynnikiem ryzyka niż dotąd sądzono? Demencja: Utrata zębów ważniejszym czynnikiem ryzyka niż dotąd sądzono?

Demencja: Utrata zębów ważniejszym czynnikiem ryzyka niż dotąd sądzono?

Utrata zębów może mieć większe znaczenie dla zdrowia poznawczego, niż dotychczas zakładano. W przeprowadzonym w Japonii badaniu obejmującym ponad 47 tys. osób w wieku 65 lat i starszych czynnik ten znalazł się na trzecim miejscu pod względem szacowanego udziału w przypadkach demencji – za objawami depresyjnymi i izolacją społeczną. U mężczyzn zajął nawet pierwsze miejsce. Wyniki dziewięcioletniej obserwacji wskazują, że zdrowie jamy ustnej warto szerzej uwzględniać […]

Treści przeznaczone wyłącznie dla profesjonalistów medycznych

Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, dostęp do części treści portalu Dentonet.pl jest przeznaczony wyłącznie dla profesjonalistów medycznych: lekarzy dentystów, higienistek stomatologicznych, asystentek stomatologicznych, techników dentystycznych oraz innych osób wykonujących zawód medyczny.

Ważne zastrzeżenie

Jeżeli nie jesteś profesjonalistą medycznym, możesz korzystać wyłącznie ze strefy ogólnej, przeznaczonej dla pacjentów i osób niezwiązanych zawodowo z medycyną.