Paracetamol a autyzm – na co wskazują badania naukowe?

Paracetamol należy do najczęściej stosowanych leków w leczeniu bólu stomatologicznego i gorączki – zarówno w Europie, jak i USA. W ostatnich latach pojawiły się doniesienia sugerujące możliwy związek między jego stosowaniem w czasie ciąży a ryzykiem autyzmu u dzieci. Analiza aktualnych badań wskazuje jednak, że dowody naukowe są niejednoznaczne i obecnie brak podstaw do stwierdzenia przyczynowości. Powtarzające się w mediach alarmujące nagłówki budzą poważne obawy wśród rodziców i pacjentów, dlatego warto przyjrzeć się tematowi w świetle aktualnych badań.

Paracetamol jest powszechnie stosowany w łagodzeniu bólu i obniżaniu gorączki u dzieci, dorosłych oraz kobiet w ciąży. Szacuje się, że ponad 50% kobiet w ciąży w Stanach Zjednoczonych stosuje paracetamol przynajmniej raz. Lek jest uważany za bezpieczny pod warunkiem przestrzegania zaleceń dotyczących dawki i częstotliwości stosowania.

Co mówią badania?

Niektóre badania epidemiologiczne sugerują statystyczną korelację między przyjmowaniem paracetamolu w czasie ciąży a podwyższonym ryzykiem zaburzeń neurorozwojowych, w tym autyzmu. Jednak korelacja ta nie dowodzi przyczynowości. Analizy te mają ograniczenia: niewielką liczbę uczestników, brak kontroli dla czynników genetycznych i środowiskowych oraz różnice w raportowaniu stosowania leków. Badania porównujące rodzeństwo wykazały, że po uwzględnieniu czynników rodzinnych korelacja ta ulega osłabieniu lub całkowicie zanika.

• Duże badanie populacyjne obejmujące miliony urodzeń

Największe jak dotąd badanie nad stosowaniem paracetamolu w czasie ciąży przeprowadzone w Szwecji objęło około 2,5 mln urodzeń i zostało opublikowane w „Journal of the American Medical Association”. Badanie to nie wykazało, aby stosowanie paracetamolu w czasie ciąży zwiększało ryzyko autyzmu u dzieci, po uwzględnieniu czynników takich jak gorączka, ból czy inne zmienne zdrowotne.

• Przegląd systematyczny i metaanaliza wielu publikacji

Najbardziej rygorystyczna jak dotąd analiza obejmująca 43 wysokiej jakości badania wykazała, że nie ma dowodów naukowych na to, że używanie acetaminofenu (paracetamolu) w czasie ciąży powoduje autyzm, ADHD czy upośledzenie intelektualne u dzieci.

• Badania z kontrolą rodzeństwa

Badania epidemiologiczne uwzględniające porównanie rodzeństwa (rodzeństwo tych samych matek, z których jedno było narażone na acetaminofen w ciąży, a drugie nie) nie wykazały znaczącego związku między stosowaniem paracetamolu a ryzykiem autyzmu, co sugeruje, że wcześniejsze obserwowane korelacje mogły wynikać z czynników genetycznych lub rodzinnych, a nie z samego leku.

• Przegląd redakcyjny w czasopiśmie naukowym

Editorial w „International Journal of Gynecology & Obstetrics” podkreśla, że dostępne dowody nie wspierają twierdzenia o przyczynowym związku między stosowaniem paracetamolu w czasie ciąży a autyzmem i że konieczne są dalsze, dobrze kontrolowane badania naukowe.

Opinie ekspertów i organizacji medycznych

Organizacje naukowe, takie jak Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), Amerykańskie Towarzystwo Stomatologiczne (ADA) czy Amerykańskie Kolegium Położników i Ginekologów (ACOG), podkreślają, że brak jest dowodów na przyczynowy związek między stosowaniem paracetamolu a autyzmem.

Autyzm – złożony zespół neurorozwojowy

Autyzm jest zespołem neurorozwojowym o złożonej etiologii, w której istotną rolę odgrywają zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe. Nie istnieje żaden pojedynczy lek ani czynnik środowiskowy, który jednoznacznie zostałby wskazany jako przyczyna autyzmu. Dlatego nie można twierdzić, że stosowanie paracetamolu w czasie ciąży powoduje autyzm u dzieci.

Wnioski dla pacjentów i rodziców

Nie należy samodzielnie odstawiać paracetamolu, jeśli jest on wskazany do leczenia bólu lub gorączki, zwłaszcza u dzieci i kobiet w ciąży. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości dotyczących stosowania leków warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Temat związku paracetamolu z autyzmem pozostaje przedmiotem badań naukowych, dlatego należy śledzić nowe publikacje i podejść do doniesień medialnych w sposób krytyczny, opierając się na rzetelnych danych naukowych.

Źródła: https://www.dentistryiq.com/

https://jamanetwork.com/

https://www.thelancet.com/

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/