Odpryskowiak kostny jamy ustnej u 11-latki – opis przypadku
Odpryskowiak, inaczej heterotopia (łac. choristoma) to masa tkanki o prawidłowej histologii, odpowiadająca innemu narządowi lub innej okolicy niż ta, w której jest umiejscowiona. Heterotopie jamy ustnej są rzadkie i najczęściej dotyczą języka. W pracy opisano bardzo rzadki przypadek odpryskowiaka u nastolatki, który rozwinął się w sąsiedztwie pierwszego zęba trzonowego.
Choristoma uznawana jest za wadę rozwojową i częściej występuje u osób młodych, a także u kobiet. Diagnostyka różnicowa obejmuje metaplazję chrzęstną, gruczolaka wielopostaciowego, tkankę gruczołów ślinowych oraz zmiany zapalne i pourazowe, które mogą prowadzić do powstania hamartomy.
Czym jest odpryskowiak?
Choristoma to masa histologicznie prawidłowej tkanki, znajdująca się jednak w nietypowym, (heterotopowym) miejscu. Z definicji jest to zmiana łagodna. Ze względu na typ tkanki występują odpryskowiaki m.in. kostne, chrzęstne, tarczycowe, gruczołowo-żołądkowe, tłuszczowe, glejowe. Heterotopia kostna to guzowaty twór zbudowany z kości blaszkowatej, pokryty gęstą tkanką łączną włóknistą i nabłonkiem wielowarstwowym płaskim. W jamie ustnej najczęściej lokalizuje się na języku. Może rozwijać się samoistnie lub wskutek urazu. Teoria pourazowa tłumaczy zmiany w błonie śluzowej policzka i przedniej części języka, a teoria rozwojowa – zmiany w tylnej części języka w okolicach otworu ślepego i brodawek okolonych.
Odpryskowiaki występują częściej u kobiet – w proporcji 2,6–4:1. Większość przypadków dotyczy osób poniżej 40. roku życia. Odpryskowiaki mogą być mylone z kostniakami, jednak różnią się lokalizacją, częstością nawrotów oraz obrazem histologicznym. Kostniak to nowotwór kości w obrębie struktur kostnych, natomiast choristoma to zmiana w miejscu, w którym normalnie nie występuje.
Według Yoshimury i wsp. odpryskowiak jamy ustnej najczęściej dotyczy języka (76–78% przypadków), przede wszystkim tylnej części grzbietu języka, błony śluzowej policzka (14–15%), błony śluzowej wyrostka zębodołowego (2%), okolicy podżuchwowej (2%), podbródka (1%), a także mięśnia żwacza (1%) i podniebienia twardego (również 1% przypadków). U większości pacjentów odpryskowiaki są bezobjawowe, choć w przypadku zmian językowych mogą występować: ból, dysfagia, dławienie, odruch wymiotny czy nudności.
Leczeniem z wyboru jest chirurgiczne usunięcie zmiany. Spośród opisanych w piśmiennictwie 139 przypadków tylko w trzech nastąpił nawrót zmiany (dwa przypadku w błonie śluzowej policzka, jeden w mięśniu żwaczu). Niniejszy opis jest drugim udokumentowanym przypadkiem kostnej choristomy wywodzącej się z dziąsła. Pierwszy opisali Goswamy i wsp., jednak w przypadku tamtego artykułu zmiana rozwijała się po stronie językowej.
Opis przypadku
Ogólnie zdrowa, licząca 11 lat dziewczynka zgłosiła się wraz z rodzicami do poradni chirurgii stomatologicznej w Centrum Zdrowia Leabaib w Dosze (Katar) z powodu zmiany, która rozwinęła się na dziąśle po lewej strony żuchwy, w okolicy pierwszego trzonowca. Zmiana była bezobjawowa, ale budziła niepokój pacjentki. Została zauważona rok wcześniej i powoli się powiększała. Pacjentka nie pamiętała urazu, który mógłby ją spowodować, nie miała też trudności w mówieniu i żuciu.
Badanie zewnątrzustne nie wykazało asymetrii twarzy, obrzęku ani powiększonych węzłów chłonnych. W badaniu wewnątrzustnym stwierdzono guzkowatą zmianę w dziąśle po stronie policzkowej obok pierwszego zęba trzonowego żuchwy. Ząb był zdrowy, zmiana różowa z miejscowym zaczerwienieniem, nieowrzodzona, dobrze odgraniczona, uszypułowana, twarda, niebolesna, nieprzytwierdzona do okostnej.
Rozpoznanie kliniczne wstępne: ziarniniak ropotwórczy. Diagnostyka różnicowa: obwodowy włókniak kostniejący, obwodowy ziarniniak olbrzymiokomórkowy, włókniak obwodowy kostniejący, włókniak twardy. Ze względu na lokalizację i morfologię zmiany wykluczono brodawczaka i brodawkę zwykłą.
Po uzyskaniu zgody opiekuna prawnego u dziecka wykonano chirurgiczne wycięcie zmiany w znieczuleniu miejscowym. Wymiary zmiany to około 1,3 cm × 0,8 cm × 0,5 cm. Usunięty guzek był twardy, jasnobrązowy. Bioptat umieszczono w formalinie i przesłano do badania histopatologicznego, w którym potwierdzono, że zmiana to heterotopia. Badanie histologiczne wykazało obecność beleczek kości gąbczastej z osteocytami, otoczone osteoidem, a na obwodzie pokryte nabłonkiem wielowarstwowym płaskim, co jest typowym obrazem dla choristomy kostnej.
Wizyty kontrolne miały miejsce po 2 tygodniach od zabiegu, po 1 miesiącu, 3 miesiącach oraz po upływie 6 miesięcy. Gojenie przebiegało prawidłowo, bez nawrotu zmiany.
Tytuł artykułu:
Young Female With Gingival Lesion of Intraoral Osseous Choristoma: A Rare Case Report
Autorzy:
Ahmad Khaled Alhakim (1), Shady Ahmed Moussa (2), Esam Halboub (3)
1) Oral and Dental Surgery Department, PHCC, Doha, Qatar
2) Pediatric Dentistry Department, Zagazig University, Zagazig, Egypt
3) Maxillofacial Surgery and Diagnostic Sciences Department, College of Dentistry, Jazan University, Jazan, Saudi Arabia
Hindawi. Case Reports in Dentistry
Volume 2025, Article ID 706892, 5 pages, https://doi.org/10.1155/crid/7706892
Artykuł dostępny jest pod adresem: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1155/2024/2251450
