Odkrycie białka odpowiedzialnego za starzenie się zębów – czy to drogę do ich regeneracji?

Zęby, podobnie jak skóra, kości czy mięśnie, starzeją się wraz z wiekiem. Stają się bardziej kruche, trudniej się regenerują i są bardziej podatne na uszkodzenia. W swoim badaniu naukowcy z Chin wskazali białko, które może odgrywać kluczową rolę w tym procesie. Badanie opublikowane 21 maja 2026 r. w czasopiśmie „Stem Cell Reports” wskazuje, że utrata aktywności białka NFATC1 prowadzi do starzenia komórek macierzystych w miazdze zęba i ogranicza zdolność tkanek do regeneracji. Co istotne, badaczom udało się częściowo odwrócić ten proces u myszy za pomocą leków senolitycznych.

Autorzy pracy zatytułowanej „NFATC1 dysfunction-triggered MSC senescence induces tooth aging amenable to senolytic therapy” przeanalizowali mechanizmy starzenia zębów u ludzi i myszy. Zespół badawczy stanowili naukowcy z Uniwersytetu prowincji Syczuan oraz Zachodniochińskiego Szpitala Stomatologicznego w Czengdu.

Badacze skupili się na komórkach macierzystych miazgi zębowej, czyli DPSC (dental pulp stem cells). Odpowiadają one za odnowę tkanek zęba i produkcję odontoblastów – komórek tworzących zębinę. W młodych zębach komórki DPSC są bardzo aktywne, jednak wraz z wiekiem ich potencjał regeneracyjny gwałtownie spada.

Naukowcy odkryli, że młode komórki miazgi wykazują wysoką ekspresję białka NFATC1. Jednak w starszych zębach – zarówno myszy, jak i ludzi – poziom tego białka był znacząco obniżony. Zdaniem autorów to właśnie dysfunkcja NFATC1 może być jednym z głównych biologicznych mechanizmów odpowiedzialnych za starzenie się zębów.

Eksperymenty na myszach potwierdziły szybkie starzenie zębów

W badaniu na myszach naukowcy usuwali komórki macierzyste wykazujące ekspresję NFATC1 oraz wyłączali gen odpowiedzialny za produkcję tego białka. Efekt był wyraźny – zęby młodych myszy zaczęły wykazywać cechy charakterystyczne dla starzenia.

Zaobserwowano m.in. spadek liczby odontoblastów, zaburzenia regeneracji miazgi oraz nasilenie procesów starzenia komórkowego, określanych jako senescencja. Autorzy wykazali również, że utrata NFATC1 zaburza cykl komórkowy i ogranicza zdolność komórek do różnicowania się w tkanki odpowiedzialne za naprawę zęba.

Badacze podkreślili, że jest to pierwszy opisany in vivo mechanizm molekularny bezpośrednio napędzający starzenie zębów. W artykule zaznaczono, że zęby są szczególnym narządem – mają ograniczony metabolizm, słabo odnawiające się tkanki i specyficzne środowisko biologiczne, dlatego proces ich starzenia pozostawał dotąd słabo poznany.

Leki senolityczne częściowo odwróciły proces starzenia

Jednym z najważniejszych elementów badania były próby zastosowania terapii senolitycznej. Leki senolityczne eliminują stare, dysfunkcyjne komórki, które gromadzą się w tkankach wraz z wiekiem i nasilają procesy degeneracyjne.

U myszy z zaburzoną funkcją NFATC1 terapia senolityczna częściowo przywróciła zdolność regeneracji zębów oraz poprawiła procesy naprawcze po uszkodzeniach. Autorzy zaznaczyli jednak, że badania są na bardzo wczesnym etapie i nie wiadomo jeszcze, czy podobny efekt uda się osiągnąć u ludzi.

Według naukowców odkrycie może mieć znaczenie nie tylko dla stomatologii regeneracyjnej, ale także dla badań nad biologicznym starzeniem narządów. Mechanizmy związane z senescencją komórkową są bowiem wspólne dla wielu tkanek organizmu.

Czy regeneracja zębów stanie się jednym z głównych kierunków współczesnej stomatologii?

Badanie naukowców z Chin wpisuje się w dynamicznie rozwijający się nurt medycyny regeneracyjnej zębów. W ostatnich miesiącach naukowcy opublikowali kilka prac dotyczących komórek macierzystych miazgi zębowej, organoidów zębowych i biologicznej odbudowy tkanek jamy ustnej.

Obecne leczenie stomatologiczne skupia się głównie na rekonstrukcji mechanicznej – wypełnieniach, koronach czy implantach. Natomiast rozwiązania biologiczne mogłyby w przyszłości umożliwić rzeczywistą regenerację uszkodzonych struktur zęba, a nawet zahamowanie procesów starzenia

Źródła: https://www.oralhealthgroup.com/

https://www.cell.com/

– Bez naczyń krwionośnych nie ma żadnych procesów biologicznych. Nie ma przebudowy kości, nie ma gojenia się złamań, nie ma w końcu wgajania się materiałów do augmentacji – mówi prof. dr hab. n. med. Andrzej Wojtowicz, kierownik Zakładu Chirurgii Stomatologicznej WUM, jeden z prekursorów implantologii w naszym kraju, promotor wielu prac doktorskich, autor licznych publikacji naukowych, członek m.in. Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Implantologii Stomatologicznej oraz European Association of Dental Implantology. Jakie znaczenie ma jakość unaczynienia tkanek w miejscu augmentacji – szczególnie u kobiet w okresie pomenopauzalnym? Zachęcamy do obejrzenia materiału filmowego!