Nowe podejście do leczenia zaburzeń skroniowo-żuchwowych

Zaburzenia skroniowo-żuchwowe należą do najczęstszych przyczyn przewlekłego bólu ze strony układu mięśniowo-szkieletowego, a mimo to pozostają obszarem niedostatecznie ustandaryzowanej diagnostyki i leczenia. Nowa, finansowana przez amerykański National Institute of Dental and Craniofacial Research inicjatywa 360° CHAT-TMD – realizowana we współpracy Harvard School of Dental Medicine, Massachusetts General Brigham oraz University of Michigan – ma na celu zmianę tego stanu rzeczy poprzez połączenie interdyscyplinarnej wiedzy klinicznej z analizą danych opartą na sztucznej inteligencji i aktywnym udziałem pacjentów.

Zaburzenia skroniowo-żuchwowe (TMD) stanowią istotne, a wciąż niedostatecznie rozpoznawane wyzwanie zdrowia publicznego. Obejmują grupę schorzeń dotyczących stawów skroniowo-żuchwowych, mięśni żucia oraz struktur towarzyszących i mogą dotyczyć nawet 10% populacji, prowadząc do przewlekłego bólu oraz zaburzeń funkcji narządu żucia. Według danych, pod względem częstości występowania TMD są drugą – po przewlekłym bólu dolnego odcinka kręgosłupa – chorobą układu mięśniowo-szkieletowego.

Interdyscyplinarna współpraca na rzecz lepszej diagnostyki i terapii

Nowy, wielodyscyplinarny projekt badawczy finansowany przez amerykański National Institute of Dental and Craniofacial Research (NIDCR) ma na celu poprawę rozumienia, diagnozowania i leczenia TMD poprzez ścisłe powiązanie badań naukowych z praktyką kliniczną. Inicjatywa nosi nazwę „360° Collaborative Hub for AI in TMD Research” (360° CHAT-TMD) i łączy ekspertów z Harvard School of Dental Medicine (HSDM), Massachusetts General Brigham oraz University of Michigan.

Jak podkreślają autorzy projektu, jednym z głównych problemów w opiece nad pacjentami z TMD jest heterogeniczność tych zaburzeń.

– Pacjenci często mają trudności, ponieważ TMD nie jest jedną chorobą, lecz zbiorem schorzeń o różnych przyczynach i poziomach złożoności. W niektórych przypadkach dominują czynniki miejscowe związane z mięśniami lub stawami, w innych – centralna amplifikacja bólu w układzie nerwowym, obciążenie psychiczne czy współistniejące przewlekłe zespoły bólowe – wyjaśnia cytowany w komunikacie dr Fernando Guastaldi, adiunkt chirurgii stomatologicznej i szczękowo-twarzowej w HSDM oraz Massachusetts General Hospital.

Odejście od schematów na rzecz opieki spersonalizowanej

Dr Guastaldi oraz dr Shruti Handa – również adiunkt chirurgii stomatologicznej i szczękowo-twarzowej w HSDM i MGH – pełnią w projekcie funkcję głównych badaczy. Oboje są uznanymi klinicystami i naukowcami specjalizującymi się w zaburzeniach skroniowo-żuchwowych.

Projekt 360° CHAT-TMD ma odpowiadać na wieloletnie luki w opiece nad pacjentami z TMD, w tym zjawiska niewłaściwej diagnozy, nadmiernego leczenia lub fragmentarycznej opieki realizowanej przez kilka, ale słabo skoordynowanych specjalności. – Historycznie opieka nad pacjentami z TMD była nadmiernie skoncentrowana na zmianach strukturalnych lub oparta na przestarzałych modelach. Prowadziło to do niespójnych rozpoznań i terapii, które nie zawsze odpowiadały rzeczywistym potrzebom pacjentów – podkreśla dr Handa. – Naszym celem jest odejście od podejścia „jedno rozwiązanie dla wszystkich” na rzecz opieki opartej na stratyfikacji ryzyka i dowodach naukowych.

Sztuczna inteligencja jako wsparcie decyzji klinicznych

Kluczowym elementem inicjatywy jest wykorzystanie narzędzi sztucznej inteligencji do analizy dużych i złożonych zbiorów danych pochodzących z badań klinicznych oraz długoterminowej obserwacji pacjentów. AI nie ma zastępować lekarzy, lecz wspierać ich w identyfikowaniu zależności trudnych do uchwycenia tradycyjnymi metodami analizy.

– Sztuczna inteligencja może pomóc nam dostrzegać istotne relacje pomiędzy danymi klinicznymi, obrazowymi i zgłaszanymi przez pacjentów, które dla człowieka nie zawsze są oczywiste – zaznacza dr Guastaldi. – Celem nie jest automatyzacja, lecz lepiej poinformowana, bardziej spersonalizowana opieka, sprzyjająca wspólnemu podejmowaniu decyzji przez pacjenta i klinicystę.

Uzyskane w ten sposób wnioski mają przełożyć się na aktualizację wytycznych klinicznych, poprawę trafności diagnostycznej oraz lepsze dopasowanie planów leczenia do indywidualnego profilu ryzyka i objawów pacjentów.

Istotnym elementem projektu jest również aktywne włączenie samych pacjentów, którzy dzielą się swoimi doświadczeniami i współtworzą wskaźniki oceny efektów leczenia najistotniejsze z ich perspektywy. – Opieka nad pacjentami z TMD poprawia się wtedy, gdy słuchamy danych, klinicystów, a przede wszystkim pacjentów. Integrując dowody naukowe, technologię i doświadczenie życiowe, projekt stanowi krok w kierunku bardziej empatycznej, skutecznej oraz trwałej opieki nad osobami z TMD – podsumowuje dr Handa.

Twórcy 360° CHAT-TMD liczą, że interdyscyplinarna współpraca pozwoli wypracować spójne, oparte na dowodach standardy postępowania, które poprawią jakość opieki nad pacjentami z zaburzeniami skroniowo-żuchwowymi.

Źródło: https://www.hsdm.harvard.edu

Zaburzenia skroniowo-żuchwowe to coraz częstsza przypadłość diagnozowana u pacjentów w różnym wieku. Na szczęście można ją skutecznie leczyć. Jakie nowe metody terapii pojawiły się w tym zakresie w ostatnich latach. – Wspomnieć tu należy przede wszystkim terapie iniekcyjne, takie jak iniekcje fibryną bogatopłytkową, osoczem bogatopłytkowym czy zastosowanie kolagenu – mówi prof. Mieszko Więckiewicz, absolwent Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, specjalista protetyki stomatologicznej, kierownik Katedry i Zakładu Stomatologii Doświadczalnej wrocławskiej uczelni, ekspert m.in. z zakresu diagnostyki i leczenia zaburzeń czynnościowych układu stomatognatycznego oraz stomatologicznej medycyn snu, autor licznych prac i artykułów naukowych.