Fluoroza zębów mlecznych u bliźniąt. Czy genetyka ma znaczenie?

Fluoroza zębów jest przede wszystkim związana z ekspozycją na fluor w okresie rozwoju zębów. Nowe badanie bliźniąt sugeruje jednak, że na podatność na tę zmianę może wpływać także podłoże genetyczne. U dzieci z zębami mlecznymi zgodność występowania fluorozy była wyraźnie większa wśród bliźniąt jednojajowych niż dwujajowych.

Autorzy nowego badania analizowali występowanie fluorozy u 438 dzieci w wieku od 3 do 5 lat. Było to 219 par bliźniąt z jednego miasta w Brazylii: 87 par bliźniąt jednojajowych oraz 132 pary bliźniąt dwujajowych. Fluorozę rozpoznawano na podstawie wskaźnika Thylstrupa i Fejerskova, który pozwala oceniać jej nasilenie.

Większa zgodność fluorozy u bliźniąt jednojajowych

Fluorozę stwierdzono u 23% wszystkich badanych dzieci. Kluczowe dla analizy znaczenia czynników genetycznych było porównanie zgodności wyników w parach bliźniąt. W przypadku bliźniąt jednojajowych współczynnik korelacji wyniósł 0,92, natomiast u bliźniąt dwujajowych 0,76. Obie wartości wskazywały na dużą zgodność, ale była ona wyższa w parach bliźniąt jednojajowych. Różnica była istotna statystycznie (p < 0,001).

Bliźnięta jednojajowe mają praktycznie taki sam materiał genetyczny, podczas gdy bliźnięta dwujajowe mają średnio około połowy wspólnych wariantów genetycznych. Większe podobieństwo obserwowane u pierwszej grupy może więc wskazywać, że czynniki genetyczne wpływają na rozwój fluorozy.

Na podstawie zastosowanego modelu autorzy oszacowali odziedziczalność fluorozy na 66,5%, określając ją jako umiarkowaną. Wynik ten nie oznacza jednak, że u pojedynczego dziecka 66,5% ryzyka wystąpienia fluorozy wynika z genów. Odziedziczalność (ang. heritability) opisuje, w jakim stopniu zróżnicowanie danej cechy w określonej populacji i warunkach można wiązać ze zróżnicowaniem genetycznym.

Genetyka nie zastępuje znaczenia ekspozycji na fluor

Autorzy podkreślają, że ekspozycja środowiskowa pozostaje głównym czynnikiem rozwoju fluorozy zębów. Ich celem było sprawdzenie, czy obok niej znaczenie może mieć również podatność genetyczna. Wyniki sugerują, że oba rodzaje czynników mogą współuczestniczyć w rozwoju zmian w szkliwie.

Analiza wykazała również związki między fluorozą a wybranymi czynnikami środowiskowymi i behawioralnymi. Jak podano, wyższe prawdopodobieństwo występowania fluorozy wiązało się z uczęszczaniem do szkoły prywatnej (OR 5,17), karmieniem tylko piersią przez mniej niż 6 miesięcy (OR 2,51) oraz wczesnym rozpoczęciem szczotkowania zębów pastą z fluorem (OR 1,97).

Nie oznacza to jednak, że samo rozpoczęcie szczotkowania pastą z fluorem „powoduje” fluorozę. Badanie miało charakter przekrojowy, a więc dane dotyczące ekspozycji i występowania fluorozy analizowano w określonym momencie. Taki projekt pozwala wykazać związki między zmiennymi, ale nie pozwala ustalić zależności przyczynowo-skutkowych.

Co oznacza to dla rozumienia fluorozy?

Badanie nie podważa znaczenia kontroli narażenia na fluor w okresie rozwoju uzębienia. Wskazuje natomiast, że dzieci mogą różnić się podatnością na fluorozę, a część tej zmienności może mieć podłoże genetyczne.

Istotnym argumentem jest tu nie sama wartość odziedziczalności, ale różnica pomiędzy bliźniętami jednojajowymi i dwujajowymi. Wyższa zgodność występowania fluorozy w pierwszej grupie, przy jednoczesnym występowaniu czynników środowiskowych związanych z tą zmianą, wskazuje na bardziej złożony mechanizm niż prosty model oparty wyłącznie na ilości przyjmowanego fluoru.

Autorzy zaznaczają, że lepsze poznanie genetycznych i środowiskowych uwarunkowań fluorozy może w przyszłości pomóc w identyfikowaniu dzieci bardziej podatnych na jej rozwój oraz w lepszym dostosowaniu działań profilaktycznych. Jednocześnie wyniki jednego badania przeprowadzonego wśród dzieci z jednego miasta w Brazylii nie przesądzają, jaki udział czynników genetycznych może być w innych populacjach.

Badanie pokazuje więc przede wszystkim, że fluoroza zębów mlecznych może być związana nie tylko z narażeniem na fluor, ale też z indywidualną podatnością o możliwym podłożu genetycznym. Potrzebne są jednak dalsze badania, aby dokładniej określić, jakie mechanizmy genetyczne mogą za nią odpowiadać i jak współdziałają one z czynnikami środowiskowymi.

Artykuł „Genetic and environmental contributions to dental fluorosis in the primary dentition: A census-based twin study” ukazał się we wrześniu 2026 r. w „Journal of the American Dental Association” (publikacja online: 24 kwietnia 2026 r.).

Źródła: https://www.dentistryiq.com/

https://www.sciencedirect.com/

Skuteczną metodą leczenia uszkodzeń szkliwa spowodowanych MIH jest infiltracja żywicą Icon. Do prawidłowego, skutecznego przeprowadzenia takiej terapii niezbędna jest współpraca dentysty i higienistki stomatologicznej. Mówi o tym dr n. med. Anna Babczyńska-Staszewska, absolwentka Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach, wykładowczyni macierzystej uczelni, łącząca w swojej pracy stomatologię zachowawczą, ortodoncję nakładkową i medycynę estetyczną, specjalizująca się w leczeniu przebarwień zębów metodą infiltracji żywicą Icon i wybielania.