Co warto wiedzieć o kontroli skarbowej?

Kontrola skarbowa – nie ma chyba przedsiębiorcy, który po otrzymaniu informacji o wszczęciu kontroli podatkowej w pierwszej chwili nie uległby lekkiemu atakowi paniki. Kontrolerzy skarbowi, przedstawiani przez Ministerstwo Finansów jako strażnicy uczciwości, budzą strach i przerażenie u większości podatników. Być może dlatego, iż wielu z nich odznacza się nadgorliwością i tak długo szuka podatkowych uchybień, aż uda im się przyłapać przedsiębiorcę na – często nieświadomym – złamaniu przepisów. Przy czym nawet najmniejsze uchybienie jest dla fiskusa doskonałym pretekstem, aby wymierzyć podatnikowi karę, a następnie wyegzekwować ją z całą stanowczością.
Przypomnijmy w tym miejscu, że celem kontroli skarbowej jest sprawdzenie, czy dany podmiot (osoba fizyczna lub osoba prawna) wywiązuje się ze swoich zobowiązań względem budżetu, czyli uczciwie płaci wszystkie należne podatki. Kontrolerzy skarbowi chronią więc prawa majątkowe Skarbu Państwa, zaś ten fakt ma wpływ na szeroki zakres posiadanych przez nich uprawnień.
Jak wykazały przeprowadzone przez firmę Deloitte badania, najczęstszą przyczyną obaw przed kontrolą skarbową jest niski poziom wiedzy na temat praw i obowiązków, które przysługują w tym czasie podatnikom. Dlatego zamierzamy dokładniej omówić to zagadnienie i poświęcimy mu kilka następnych artykułów. Dziś krótkie wprowadzenie – czyli garść podstawowych informacji, dotyczących zakresu oraz przebiegu kontroli skarbowej.

1. Kontrola podatkowa jest zawsze wszczynana z urzędu – nie ma możliwości jej wszczęcia na wniosek. O tym, czy należy przeprowadzić czynności kontrolne wobec danego podatnika, płatnika lub inkasenta, decyduje wyłącznie organ podatkowy.

2. Wszczęcie kontroli podatkowej następuje poprzez doręczenie kontrolowanemu upoważnienia do jej przeprowadzenia, niemniej istnieją od tej reguły pewne wyjątki. W niektórych przypadkach pracownicy fiskusa mogą bowiem podjąć kontrolę bez zapowiedzi i natychmiast przystąpić do czynności sprawdzających. Warto jednak dodać, iż tzw. „kontrola na legitymację” może zostać wszczęta tylko wtedy, gdy okoliczności faktycznie uzasadniają jej niezwłoczne podjęcie (np. istnieje ryzyko utraty materiału dowodowego lub zachodzi prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa podatkowego).

3. Kontrola może być wszczęta nie wcześniej niż po upływie 7 dni i nie później niż przed upływem 30 dni od dnia doręczenia przedsiębiorcy odpowiedniego zawiadomienia. Także w przypadku kontroli podjętej w trybie nagłym urząd skarbowy musi w terminie 3 dni od dnia wszczęcia kontroli doręczyć podatnikowi postanowienie o rozpoczęciu postępowania oraz upoważnienie do przeprowadzenia czynności kontrolnych. Niedopełnienie tego obowiązku powoduje, że dokumenty z takiej kontroli nie mogą być dowodem w postępowaniu podatkowym.

4. Zgodnie z art. 284 § 2 Ordynacji podatkowej upoważnienie do przeprowadzenia kontroli musi zostać wystawione przez naczelnika danego urzędu skarbowego i powinno zawierać następujące dane:
– oznaczenie organu, datę oraz miejsce wystawienia,
– wskazanie podstawy prawnej,
– imię i nazwisko kontrolującego,
– numer jego legitymacji służbowej,
– oznaczenie kontrolowanego,
– określenie zakresu kontroli,
– datę rozpoczęcia oraz przybliżony termin zakończenia kontroli,
– podpis osoby udzielającej upoważnienia (z podaniem zajmowanego stanowiska lub funkcji),
– pouczenie o prawach i obowiązkach kontrolowanego.
Upoważnienie, które nie spełnia powyższych wymagań, nie stanowi podstawy do przeprowadzenia kontroli.

5. Zakres kontroli – warto przypomnieć podatnikom, iż zgodnie z art. 282a § 1 Ordynacji podatkowej nie może kontroli fiskusa podlegać sprawa, która wcześniej została rozstrzygnięta decyzją ostateczną.
Ponadto pracownicy urzędu nie mogą wykraczać poza przedmiot kontroli (nie mają więc prawa kontrolować innego podatku lub okresu rozliczeniowego, niż ten, który został wskazany w powiadomieniu).

6. Kontrolowanemu nie przysługują żadne środki prawne w postaci odwołania czy zażalenia na decyzję o wszczęciu kontroli. Organ podatkowy ma prawo podjąć czynności sprawdzające, nawet wówczas, gdy kontrolowany się na to nie zgodził.

7. Przebieg kontroli – kontrola skarbowa nie powinna trwać dłużej niż 12 dni roboczych w jednym roku kalendarzowym w przypadku mikroprzedsiębiorstwa oraz 18 dni roboczych w przypadku małej firmy.

B.Sz.