Ciężkie zapalenie przyzębia a wczesne zaburzenia funkcji nerek

Najnowsze badanie populacyjne przeprowadzone w Niemczech wskazało na związek między ciężkim zapaleniem przyzębia a pogorszeniem funkcji nerek. Co istotne, zależność obserwowano już na wczesnych etapach przewlekłej choroby nerek, gdy zaburzenia mogą nie dawać jeszcze wyraźnych objawów.

Zapalenie przyzębia od dawna nie jest postrzegane wyłącznie jako choroba ograniczona do jamy ustnej. Przewlekły stan zapalny towarzyszący periodontitis może mieć wpływ na funkcjonowanie całego organizmu i jest przedmiotem badań dotyczących m.in. chorób układu sercowo-naczyniowego, cukrzycy czy przewlekłej choroby nerek (PChN). Dotychczasowe badania wskazywały na związek chorób przyzębia z zaawansowaną niewydolnością nerek, jednak mniej wiadomo było o tym, czy podobna zależność występuje już we wcześniejszych stadiach zaburzeń funkcji tego narządu.

Naukowcy z University Medical Center Hamburg-Eppendorf przeanalizowali dane ponad 6 tys. uczestników Hamburg City Health Study, aby sprawdzić, czy stopień zaawansowania choroby przyzębia wiąże się z wczesnymi markerami pogorszenia funkcji nerek. Wyniki analizy opublikowano w czasopiśmie „International Journal of Oral Science”.

Choroba przyzębia a funkcja nerek

W badaniu uczestniczyło 6179 osób, u których przeprowadzono szczegółową ocenę stanu przyzębia. Stopień zaawansowania choroby określano zgodnie z klasyfikacją American Academy of Periodontology (AAP) i European Federation of Periodontology (EFP) z 2017 r.

Stan nerek oceniano m.in. za pomocą szacunkowego współczynnika filtracji kłębuszkowej (eGFR – estimated glomerular filtration rate), który pozwala określić wydolność filtracyjną nerek. Analizowano również wskaźnik albumina/kreatynina w moczu (uACR – urinary albumin-to-creatinine ratio), wykorzystywany do wykrywania albuminurii, czyli zwiększonego wydalania albuminy z moczem. Dodatkowo oznaczano stężenie białka C-reaktywnego o wysokiej czułości (hsCRP) oraz interleukiny 6 (IL-6), czyli markerów ogólnoustrojowego stanu zapalnego.

Analiza wykazała wyraźną zależność między stanem przyzębia a funkcją nerek. Ciężkie zapalenie przyzębia stwierdzono u 14% osób z prawidłową funkcją nerek, ale już u 36% uczestników z umiarkowanie obniżoną funkcją tego narządu. Podobną tendencję zaobserwowano w przypadku albuminurii – wraz ze wzrostem stężenia albuminy w moczu częściej występowała bardziej zaawansowana choroba przyzębia.

Równocześnie wraz z pogarszaniem się funkcji nerek zwiększały się wskaźniki skumulowanego uszkodzenia tkanek przyzębia, w tym klinicznej utraty przyczepu łącznotkankowego oraz liczby utraconych zębów.

Zależność niezależna od wieku, cukrzycy i palenia

Co istotne, obserwowane zależności utrzymywały się po uwzględnieniu najważniejszych czynników, które mogłyby wpływać zarówno na stan przyzębia, jak i funkcję nerek. Analizy obejmowały m.in. wiek, płeć, cukrzycę oraz palenie tytoniu.

Ciężkie zapalenie przyzębia pozostawało niezależnie związane z niższym eGFR oraz wyższym uACR. Z kolei większa kliniczna utrata przyczepu była powiązana zarówno z pogarszaniem się funkcji nerek, jak i nasileniem albuminurii. Zdaniem badaczy może to wskazywać, że zależność między chorobami przyzębia a zdrowiem nerek nie wynika wyłącznie ze wspólnych czynników ryzyka.

– Chcieliśmy ocenić związek między zapaleniem przyzębia a markerami wczesnych zaburzeń funkcji nerek, w tym obniżoną funkcją nerek i albuminurią, a także zbadać potencjalną rolę markerów ogólnoustrojowego stanu zapalnego – powiedział dr Christian Schmidt-Lauber, nefrolog, pracownik Kliniki Nefrologii i Reumatologii Uniwersyteckiego Centrum Medycznego Hamburg-Eppendorf, kierownik badań.

Stan zapalny może być jednym z mechanizmów

Jednym z możliwych wyjaśnień zaobserwowanej zależności jest przewlekły stan zapalny. Stężenia hsCRP i IL-6 rosły zarówno wraz z nasileniem choroby przyzębia, jak i pogarszaniem się funkcji nerek. Analiza mediacyjna wykazała jednak, że stan zapalny wyjaśniał tylko część obserwowanego związku.

HsCRP odpowiadało za około 35% zależności między ciężkim zapaleniem przyzębia a obniżonym eGFR oraz za około 10% związku z albuminurią. Oznacza to, że zaobserwowane powiązanie może mieć również inne podłoże biologiczne.

Naukowcy wskazali w tym kontekście m.in. na możliwość przedostawania się bakterii lub ich produktów z tkanek przyzębia do krążenia, zaburzenia funkcji śródbłonka naczyń, stres oksydacyjny oraz zmiany metaboliczne. Są to jednak potencjalne mechanizmy, których znaczenie wymaga dalszych badań.

Jama ustna jako element oceny zdrowia ogólnego

Przewlekła choroba nerek może przez długi czas rozwijać się bez wyraźnych objawów. Z tego względu poszukiwanie wczesnych markerów zwiększonego ryzyka jej rozwoju lub progresji ma istotne znaczenie kliniczne.

– Wykazując związek między zapaleniem przyzębia a markerami wczesnych zaburzeń funkcji nerek, badanie to wskazuje, że zdrowie jamy ustnej może stanowić potencjalne „okno” na stan zdrowia nerek – podkreśliła prof. Ghazal Aarabi, dentystka, specjalistka periodontologii, pracowniczka Kliniki Periodontologii Uniwersyteckiego Centrum Medycznego Hamburg-Eppendor, współautorka badania.

Autorzy zwrócili uwagę, że wyniki mogą w przyszłości przyczynić się do opracowania nowych strategii wczesnego wykrywania osób znajdujących się w grupie ryzyka. Mogą również stanowić podstawę do badań interwencyjnych, które pozwolą sprawdzić, czy skuteczne leczenie chorób przyzębia może wpływać na zachowanie funkcji nerek.

Duża liczebność analizowanej grupy, standaryzowana ocena stanu przyzębia oraz kompleksowa analiza markerów funkcji nerek i stanu zapalnego wzmacniają wartość uzyskanych wyników. Jednocześnie badanie miało charakter obserwacyjny, dlatego wykazany związek nie oznacza, że zapalenie przyzębia bezpośrednio powoduje pogorszenie funkcji nerek.

Wyniki wpisują się jednak w coraz większą liczbę dowodów wskazujących na ścisłe powiązania między zdrowiem jamy ustnej a stanem ogólnym organizmu. Dla periodontologii oznacza to kolejne argumenty przemawiające za postrzeganiem chorób przyzębia nie tylko przez pryzmat utraty tkanek podporowych zębów, lecz także ich potencjalnego znaczenia dla zdrowia ogólnoustrojowego.

Źródło: https://www.news-medical.net

https://www.nature.com

O powiązaniach przewlekłego zapalenia przyzębia m.in. z cukrzycą, schorzeniami sercowo-naczyniowymi i chorobą Alzheimera mówi dr hab. n. med. Jan Kowalski, specjalista periodontologii, adiunkt w Zakładzie Chorób Błony Śluzowej i Przyzębia Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, członek zarządu Polskiego Towarzystwa Periodontologicznego.  – Myślę, że z biegiem czasu lista chorób ogólnych związanych z chorobami przyzębia będzie się zwiększać z bardzo prostej przyczyny – tkanka przyzębia to miejsce wyjątkowo łatwego wtargnięcia środowiska zewnętrznego do środowiska wewnętrznego i to tam toczy się permanentny proces zapalny. Toczenie się tego procesu zapalnego, wpływ bakterii poprzez toksyny i poprzez cząstki układu odpornościowego, które krążą w ustroju w odpowiedzi na obecność tych bakterii – jest to zależność, która ma miejsce i z pewnością przyszłe lata będą przynosić kolejne doniesienia w tym temacie – podkreśla ekspert