Bakterie jamy ustnej a przewlekła choroba wątroby – nowe dowody naukowe

Najnowsze badania zespołu naukowców z Politechniki Monachijskiej (Technical University of Munich, TUM) oraz King’s College London dostarczają dowodów na to, że w przebiegu zaawansowanej przewlekłej choroby wątroby bakterie z jamy ustnej mogą przedostawać się do jelit, nasilając jej rozwój.

Bakterie zasiedlają całe ludzkie ciało – od jelit, przez jamę ustną, aż po skórę. Większość z nich pełni korzystne funkcje, a poszczególne obszary organizmu charakteryzują się odmiennymi, wyspecjalizowanymi społecznościami drobnoustrojów.

Badania przeprowadzone wspólnie przez naukowców z Politechniki Monachijskiej oraz King’s College London dostarczają jednak przekonujących dowodów na to, że w przebiegu zaawansowanej przewlekłej choroby wątroby bakterie z jamy ustnej mogą migrować do jelit i nasilać proces chorobowy.

Migracja bakterii z jamy ustnej do jelit

Szacuje się, że z powodu zaawansowanej przewlekłej choroby wątroby (advanced chronic liver disease, ACLD) co roku na całym świecie umiera ponad 2 mln osób. Wcześniejsze badania wskazywały, że istotną rolę w rozwoju tego schorzenia odgrywają zaburzenia mikrobiomu jelitowego, a niektóre bakterie typowe dla jamy ustnej mogą kolonizować przewód pokarmowy.

W nowym badaniu, opublikowanym na łamach „Nature Microbiology”, wskazano, że zarówno w jamie ustnej, jak i w jelitach pacjentów z ACLD występują identyczne szczepy bakteryjne. Co więcej, naukowcy zidentyfikowali mechanizm, za pomocą którego bakterie oralne wpływają negatywnie na zdrowie jelit, a proces ten koreluje z pogarszaniem się funkcji wątroby.

Coraz większe podobieństwo mikrobiomu jamy ustnej i jelit

Analizie poddano próbki śliny i kału pobrane od 86 pacjentów. Wyniki wykazały, że wraz z postępem choroby wątroby dochodzi do istotnych zmian zarówno w mikrobiomie jelitowym, jak i jamy ustnej – przy czym zmiany w obrębie jamy ustnej były widoczne już na wcześniejszych etapach choroby.

U osób zdrowych mikrobiom bakteryjny w różnych częściach ciała wyraźnie się od siebie różni. Tymczasem u pacjentów z chorobą wątroby mikrobiomy jamy ustnej i jelit stawały się coraz bardziej podobne. U niektórych chorych identyczne szczepy bakterii izolowano z obu lokalizacji.

– Są to bakterie spotykane typowo w jamie ustnej, które rzadko występują w zdrowym jelicie. U pacjentów z zaawansowaną przewlekłą chorobą wątroby obserwowaliśmy jednak znaczny wzrost ich liczebności w jelitach. To silnie sugeruje ich translokację z jamy ustnej i kolonizację przewodu pokarmowego – wyjaśnia prof. Melanie Schirmer z TUM.

Uszkodzenie bariery jelitowej

Zespół badawczy zidentyfikował kilka gatunków bakterii pochodzenia oralnego, które zasiedlały jelita pacjentów. Ich zwiększona obecność w próbkach kału była związana z uszkodzeniem bariery jelitowej.

– Aby zbadać ten związek, przeprowadziliśmy analizę genów – mówi dr Shen Jin, jeden z pierwszych autorów publikacji. – Odkryliśmy, że bakterie te posiadają geny kodujące enzymy rozkładające kolagen.

Aktywność tych enzymów potwierdzono w badaniach laboratoryjnych. – Rozpad kolagenu osłabia barierę jelitową, co może umożliwiać przenikanie bakterii i ich produktów do innych narządów, w tym do wątroby. Uważamy, że mechanizm ten przyczynia się do zaostrzenia choroby – tłumaczy Aurelie Cenier, doktorantka i współautorka pracy.

Hipotezę tę potwierdziły również eksperymenty na modelu mysim choroby wątroby – wprowadzenie bakterii pochodzących od pacjentów nasilało uszkodzenie bariery jelitowej oraz włóknienie wątroby.

Znaczenie dla diagnostyki i terapii

– Nasze wyniki otwierają nowe możliwości terapeutyczne dla pacjentów z zaawansowaną przewlekłą chorobą wątroby. Ochrona lub odbudowa bariery jelitowej może spowolnić progresję choroby. Co istotne, oddziaływanie na mikrobiom jamy ustnej może stać się sposobem na korzystne modyfikowanie jej przebiegu i zapobieganie powikłaniom klinicznym – podkreśla dr Vishal Patel z King’s College London.

Badanie wskazuje także na potencjalnie nowy marker diagnostyczny. Analizowany gen bakteryjny odpowiedzialny za degradację kolagenu, którego obecność oznaczano w próbkach kału, pozwalał wiarygodnie odróżnić osoby chore od zdrowych. W przyszłości może on znaleźć zastosowanie jako narzędzie wspomagające wczesną diagnostykę i monitorowanie przebiegu choroby.

Źródło: https://www.tum.de

– Na pacjenta warto spojrzeć jako na całokształt, nie tylko na jego zęby. Istotna jest współpraca z lekarzami ogólnymi. Nie wszyscy lekarze mają świadomość, jak istotny wpływ mają choroby ogólne na zęby, a także odwrotnie – jak istotny wpływ mają zęby na choroby ogólne. Często nie widzimy tego, by kierowali pacjentów do stomatologa w ramach leczenia – mówi o wyzwaniach w opiece stomatologicznej nad pacjentami obciążonymi chorobami ogólnoustrojowymi dr n. med. Anna Sokołowska, adiunkt w Zakładzie Chorób Błony Śluzowej Jamy Ustnej i Przyzębia Uniwersytetu Medycznego w Łodzi.