Australia: MouthMap – przełom w profilaktyce raka jamy ustnej?

MouthMap – nowatorskie narzędzie opracowane przez australijskich naukowców – może istotnie poprawić profilaktykę i wczesną diagnostykę raka jamy ustnej, przede wszystkim w regionach wiejskich oraz na obszarach z trudnym dostępem do opieki stomatologicznej. System, pozwalający na zdalną ocenę ryzyka raka jamy ustnej na podstawie zdjęć, już podczas pilotażu ujawnił niepokojąco wysoką liczbę zmian przednowotworowych u pacjentów.

MouthMap to pierwsze w Australii narzędzie umożliwiające zdalną ocenę ryzyka raka jamy ustnej na podstawie zdjęć klinicznych. Zostało ono opracowane przez zespół badaczy z Melbourne Dental School we współpracy z innymi ośrodkami akademickimi.

Jak podkreśla dr Tami Yap – dentystka, wykładowczyni na University of Melbourne, członkini Royal Australasian College of Dental Surgeons, specjalistka z zakresu diagnostyki raka jamy ustnej i główna autorka projektu – mieszkańcy wielu regionów wiejskich w Australii mają ograniczony dostęp do opieki stomatologicznej, co przekłada się na gorsze rokowania w przypadku wykrycia nowotworu. – Nasz system pozwala usunąć bariery terytorialne i umożliwia specjalistom ocenę zmian w jamie ustnej pacjenta na odległość, bez konieczności natychmiastowej podróży do miasta – wyjaśnia.

„Task sharing” w praktyce klinicznej

System MouthMap opiera się na koncepcji „task sharing”, rekomendowanej przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) w odpowiedzi na niedobory personelu medycznego. Podejście to polega na przenoszeniu niektórych zadań klinicznych z wyżej wykwalifikowanego personelu (np. lekarzy lub lekarzy dentystów) na pracowników niższego szczebla, czyli pielęgniarki, położne, opiekunów zdrowotnych, a nawet pracowników socjalnych w celu poprawy dostępu do opieki zdrowotnej, szczególnie na terenach, gdzie jest to utrudnione.

W ramach narzędzia MouthMap zdjęcia jamy ustnej wykonują przeszkoleni pracownicy ochrony zdrowia, którzy nie są stomatologami, ale ukończyli specjalistyczny kurs z fotografii medycznej. Procedura jest prosta: pracownik wykonuje standaryzowaną serię wysokiej jakości fotografii jamy ustnej, które następnie trafiają na bezpieczną platformę internetową MouthMap. Tam są one analizowane przez eksperta – np. lekarza dentystę lub lekarza ogólnego, który przesyła raport kliniczny do lekarza prowadzącego wskazując, czy pacjent wymaga pilnej lub planowej wizyty stacjonarnej.

Twórcy systemu twierdzą, że takie podejście znacząco zwiększa dostępność badań przesiewowych tam, gdzie brakuje lekarzy dentystów.

Pilotaż, który zaskoczył badaczy

Pilotaż programu przeprowadzono podczas Wimmera Machinery Field Days – jednych z największych australijskich targów rolnych i biznesu agrarnego, trwających trzy dni w Longerenong w stanie Wiktoria. W badaniu wzięło udział 49 osób, głównie z rolniczej społeczności, o średnim wieku około 70 lat.

Wyniki okazały się alarmujące: u 16% uczestników wykryto zmiany przednowotworowe wymagające dalszej diagnostyki, przy czym żaden z pacjentów nie był świadomy ich obecności. – Spodziewaliśmy się maksymalnie 5% podejrzanych zmian, dlatego wynik był znacznie wyższy, niż zakładaliśmy – przyznaje dr Yap.

Zdaniem zespołu badawczego, dane te jednoznacznie potwierdzają, że osoby mieszkające poza dużymi miastami są grupą podwyższonego ryzyka opóźnionej diagnostyki raka jamy ustnej, choć jego wczesne wykrycie ma kluczowe znaczenie dla rokowania.

Od projektu badawczego do stałego programu

Rozwój technologii MouthMap został wsparty kwotą 75 tys. dolarów australijskich z funduszy Uniwersytetu w Melbourne. Obecnie zespół naukowców – we współpracy z Yea & District Memorial Hospital oraz Rotary Club of Yea – wdraża bezpłatny program badań przesiewowych na lokalnych targach bydła.

Dzięki wsparciu filantropijnemu i grantom społecznościowym wkrótce powstanie stała, specjalnie zaprojektowana placówka do badań przesiewowych. MouthMap będzie również uzupełnieniem innych cyklicznych badań profilaktycznych oferowanych rolnikom, m.in. kardiologicznych, okulistycznych i laryngologicznych. Co więcej, oprogramowanie MouthMap jest już wykorzystywane w badaniach nad sztuczną inteligencją w domach opieki w Monachium – we współpracy z Ludwig Maximilian University.

Twórcy projektu podkreślają, że model może zostać zaadaptowany i wdrożony w różnych systemach opieki zdrowotnej na terenie całej Australii.

Źródło: https://dental.unimelb.edu.au

– Należy edukować nie tylko pacjentów, ale też nas, specjalistów. Rola lekarzy dentysty w leczeniu, rozpoznawaniu, profilaktyce nowotworów głowy i szyi jest bardzo ważna – mówi w rozmowie z Dentonetem prof. dr hab. Wojciech Golusiński z Wielkopolskiego Centrum Onkologii w Poznaniu. – Lekarz dentysta może spowodować, że chory z nowotworem jamy ustnej czy gardła zgłosi się szybko do leczenia. Natomiast jeśli lekarz dentysta nie zauważy, że nowotwór się rozwija, jest bardzo źle. Znamy przykłady, gdzie tego typu zmiany w obrębie jamy ustnej były leczone przez lekarza dentystę i przez miesiąc czy dwa były stosowane żele – opowiada prof. Golusiński.