Ciekawostki

Historia żucia: od brzozowej smoły sprzed 9000 lat do gum bezcukrowych

Dzisiaj żujemy gumę po posiłku, żeby odświeżyć oddech, ograniczyć uczucie suchości w ustach lub po prostu dla przyjemności. Jednak historia gumy zaczęła się na długo przed pojawieniem się reklam i kolorowych opakowań. Archeolodzy znaleźli dowody, że ludzie żuli smołę brzozową już około 9000 lat temu – na znaleziskach zachowały się ślady ludzkich zębów. Od naturalnych żywic, przez chicle z lasów Ameryki Środkowej, aż po gumy bez dodatku cukru – skład […]

Hans Christian Andersen: od bólu zębów do całkowitego bezzębia

Jeden z najsłynniejszych twórców baśni literackich Hans Christian Andersen urodził się w 1805 r. w Odense w ubogiej rodzinie szewca i praczki. Jego ojciec zmarł, gdy przyszły pisarz miał 11 lat. Trzy lata później Andersen wyjechał do Kopenhagi, gdzie próbował swoich sił jako aktor i śpiewak, zanim ostatecznie poświęcił się literaturze. Osiągnął międzynarodową sławę, ale jego życie osobiste było pełne napięć. Był niezwykle wrażliwy na krytykę, […]

Od proszku do tubki. Kiedy pasta do zębów zmieniła swoją formę?

Dziś wyciskamy ją z tubki, oczekując, że ma odpowiednią konsystencję i przyjemny smak, pieni się, i – jeśli zawiera fluor – pomaga chronić zęby przed próchnicą. Tymczasem niespełna sto lat temu proszek do zębów był powszechnym konkurentem pasty. A sama pasta przez długi czas była przechowywana w słoiczkach, do których użytkownicy wkładali szczoteczki. Historia pasty do zębów to więc nie tylko historia składników. To także historia zmiany sposobu myślenia o higienie jamy ustnej: od prostego ścierania […]

„Cukier krzepi”. Hasło, które zmieniło nawyki Polaków – niekoniecznie na lepsze

Są hasła reklamowe, o których zapominamy niemal natychmiast. Są i takie, które na stałe wchodzą do języka potocznego. Do tej drugiej grupy bez wątpienia należy slogan „Cukier krzepi”, stworzony w 1931 r. przez Melchiora Wańkowicza. Trudno znaleźć w historii polskich mediów hasło równie proste i chwytliwe. Co ciekawe, po niemal stu latach budzi ono emocje nie tylko wśród historyków reklamy, ale także dietetyków, lekarzy dentystów i pacjentów. Nikt nie mógł jednak przewidzieć, że zaledwie kilka lat później wojenne […]

Życie mieszkańców dawnego Wrocławia zapisane w zębach

Naukowcy z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu odtworzyli dietę i nawyki żywieniowe mieszkańców Wrocławia sprzed 200 lat. Było to możliwe dzięki połączeniu medycyny i bioarcheologii. Naukowcy zbadali szczątki mieszkańców pochowanych na cmentarzysku odkrytym na Bulwarach Książęcych. Zespół naukowy dr. Pawła Dąbrowskiego z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu badał materiał osteologiczny, pochodzący od blisko 200 osób, żyjących w okresie od końca XVII do początku XIX wieku w stolicy Dolnego Śląska – poinformowała […]

Abulcasis – pionier chirurgii i prekursor chirurgii jamy ustnej

Abu al-Qasim al-Zahrawi – znany jako Abulcasis (936-1013) – był jednym z najważniejszych lekarzy średniowiecza i postacią, której dorobek trwale wpłynął na rozwój chirurgii w świecie islamskim, a później również w Europie. Jego dokonania miały szczególne znaczenie nie tylko dla medycyny ogólnej, ale także dla bardziej wyspecjalizowanych dziedzin, takich jak chirurgia jamy ustnej, która w jego czasach dopiero zaczynała kształtować się jako odrębna dyscyplina. Al-Zahrawi urodził się […]

Początki stomatologii estetycznej. Czy Majowie znali zasady adhezji?

Współczesna stomatologia estetyczna posługuje się między innymi bondingiem, ceramiką i precyzyjną adhezją, ale idea upiększania uśmiechu ma znacznie starszą historię, niż mogłoby się wydawać. Odkrycia dotyczące cywilizacji prekolumbijskich Majów potwierdzają, że już ponad tysiąc lat temu w zębach żywych osób osadzano kamienie półszlachetne, takie jak jadeit, piryt czy hematyt. W związku z tym rodzi się pytanie, które nurtuje zarówno historyków, jak i stomatologów: czy była […]

Karol Darwin: choroba, rytm pracy i rozwój teorii ewolucji

Życie zawodowe i stan zdrowia Darwina były ze sobą nierozerwalnie splecione. Przewlekłe dolegliwości, z jakimi się zmagał, nie tylko wpływały na jego codzienne funkcjonowanie, ale też determinowały sposób pracy, tempo publikacji oraz charakter jego najważniejszych dzieł, w tym monografii „O powstawaniu gatunków”. Śledząc biografię Darwina, trudno oddzielić rozwój teorii ewolucji od rytmu narzucanego przez chorobę. Karol Darwin (1809-1882), brytyjski przyrodnik i geolog, znany jest przede wszystkim jako […]

Uśmiech Picassa: między geniuszem a zaniedbaniem zdrowia jamy ustnej

Pablo Picasso to jedna z najważniejszych postaci światowej sztuki XX w. Jako malarz (współtwórca kubizmu), grafik, rzeźbiarz oraz autor ceramiki zachwycał oryginalnością i nowatorskim podejściem do formy. Wiele wskazuje na to, że mniej pociągający był jego uśmiech, który, po części, odzwierciedlał realia opieki stomatologicznej dostępnej pod koniec XIX i w pierwszej połowie XX w. O Pablu Picassie (1881-1973) nie można powiedzieć, by należał do osób szczególnie skoncentrowanych na klasycznie rozumianej profilaktyce […]

W Dniu Ojca o ojcach polskiej stomatologii

23 czerwca w Polsce obchodzony jest Dzień Ojca – o to, kogo uważa za swojego zawodowego „ojca” zapytaliśmy dr. hab. n. med. Macieja Żarowa – absolwenta Uniwersytetu Medycznego im. Semmelweisa w Budapeszcie, specjalistę stomatologii zachowawczej z endodoncją, cenionego lekarza-praktyka, autora wielu publikacji naukowych, wykładowcę krajowych i międzynarodowych kongresów, prezydenta European Society of Cosmetic Dentistry (ESCD). – Chciałbym, żebyście pomyśleli dziś o swoim mentorze […]

Trzy zęby własne dyktatora: problemy stomatologiczne Józefa Stalina

Józef Stalin przez niemal trzy dekady należał do najpotężniejszych ludzi na świecie. Miliony obywateli Związku Radzieckiego żyły w strachu przed jego decyzjami, a najbliżsi współpracownicy bali się nawet wypowiedzieć nieostrożne słowo w jego obecności. Paradoksalnie człowiek, który między 1922 a 1953 r. kontrolował ogromne imperium, przez większą część życia nie potrafił uporać się z własnymi problemami zdrowotnymi. Dotyczyło to również jamy ustnej. Według relacji wieloletniego kremlowskiego dentysty dr. Aleksieja […]

Badania zębów neandertalczyków z Jury Krakowsko-Częstochowskiej

Europa Środkowo-Wschodnia nie była peryferiami świata neandertalczyków, lecz ważnym obszarem ich migracji, kontaktów biologicznych, społecznych – wynika z badań zębów odnalezionych w jaskini Stajnia w Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Badania prowadziło blisko 30 ekspertów z całego świata. Dr Paweł Dąbrowski z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu jest współautorem międzynarodowych badań, które pozwoliły po raz pierwszy odtworzyć genetyczny portret grupy neandertalczyków żyjących na terenie dzisiejszej Polski południowej. Analizy zębów odnalezionych […]

G. V. Black – ojciec nowoczesnej stomatologii zachowawczej

Nazwisko Black jest znane każdemu lekarzowi dentyście. Większość kojarzy je z klasyfikacją ubytków próchnicowych, która od ponad stu lat pozostaje elementem edukacji stomatologicznej na całym świecie. Dorobek Greene’a Vardimana Blacka jest jednak znacznie większy. To właśnie on pomógł przekształcić stomatologię z rzemiosła w dziedzinę opartą na nauce, badaniach i standaryzacji procedur klinicznych. Nie bez powodu do dziś nazywany jest „ojcem stomatologii zachowawczej”. Greene Vardiman Black (1836-1915) urodził się w stanie […]

Ząb odnaleziony w jaskini na Syberii – stomatologia sprzed prawie 60 000 lat?

Wyobrażenie o prehistorycznych przodkach człowieka często sprowadza się do prostego schematu: polowanie, przetrwanie oraz brak jakiejkolwiek wiedzy i świadomości medycznej. Najnowsze badanie zęba odkrytego w jaskini na Syberii burzy ten obraz i sugeruje coś znacznie bardziej złożonego. Neandertalczycy mogli nie tylko odczuwać i lokalizować ból zęba, ale również próbować go leczyć poprzez celową ingerencję w strukturę zęba. Badanie opublikowane 13 maja 2026 r. w „PLOS One” opisuje ząb trzonowy sprzed […]

Z sali wykładowej do dżungli. Studenci stomatologii z Kanady w Ekwadorze

Jeszcze kilka miesięcy wcześniej ćwiczyli procedury kliniczne w uniwersyteckich gabinetach. Tym razem ich miejscem pracy stały się osady rdzennej ludności zamieszkującej amazońską dżunglę. Pięcioro studentów stomatologii wraz z wykładowcami z Uniwersytetu Manitoby w Winnipeg wyruszyło do Ekwadoru, aby nie tylko zdobywać doświadczenie zawodowe, ale przede wszystkim nieść pomoc osobom, które na co dzień są praktycznie pozbawione dostępu do opieki dentystycznej. Misja została zorganizowana we współpracy z kanadyjską organizacją charytatywną […]

Epoka wiktoriańska. „Epidemia próchnicy cukrowej”, która zmieniła zdrowie Brytyjczyków

Rządy królowej Wiktorii, obejmujące lata 1837-1901, były czasem dynamicznego rozwoju przemysłu i ekspansji Imperium Brytyjskiego, ale również okresem głębokich kontrastów społecznych. Postępująca urbanizacja, trudne warunki życia klasy pracującej oraz rosnąca dostępność cukru odcisnęły wyraźne piętno na zdrowiu społeczeństwa – także w zakresie zdrowia jamy ustnej. W okresie rządów królowej Wiktorii cukier przestał być towarem luksusowym, stając się produktem ogólnodostępnym. Jego coraz […]

Pierwszy w historii polski stomatolog zdobył Mount Everest

Tomasz Babijczuk – stomatolog z Bolesławca – 21 maja około godziny 4:00 czasu lokalnego jako pierwszy polski dentysta w historii zdobył Mount Everest, czyli najwyższy szczyt świata. Jak przekazano, po ataku szczytowym bezpiecznie wrócił do obozu C4. Tomasz Babijczuk to lekarz dentysta, specjalista w zakresie protetyki stomatologicznej. Jest absolwentem Wydziału Lekarsko-Stomatologicznego Akademii Medycznej we Wrocławiu. W swojej pracy koncentruje się na zabiegach protetycznych, chirurgicznych […]

Szkocja: Złota ligatura na zębach sprzed 500 lat

Moda na złote nakładki na zęby dziś kojarzy się głównie z kulturą hip-hopu i celebrytami. Tymczasem archeolodzy ze Szkocji poinformowali o odnalezieniu pochodzącego z XVI w. szkieletu mężczyzny, którego zęby zostały połączone cienkim drutem wykonanym z 20-karatowego złota. Zdaniem badaczy pełnił on funkcje stomatologiczne, ale mógł być zarazem symbolem wysokiego statusu społecznego. Znalezisko w Aberdeen może być jednym z najstarszych znanych przykładów zastosowania złota w protetyce dentystycznej w historii. Nietypowe […]

Od rzemiosła do nauki. Jak Pierre Fauchard zmienił praktykę leczenia zębów?

W XVIII-wiecznej Francji, wówczas największej potędze Europy, leczenie zębów pozostawało równie bolesne i nieskuteczne jak w innych częściach kontynentu. Większość tych, którzy parali się „stomatologią”, korzystała z metod przekazywanych ustnie, które nie miały podstaw w wiedzy naukowej. W tym kontekście Pierre Fauchard wyróżnił się jako pionier, który wprowadził do stomatologii metody systematyczne, oparte na obserwacji klinicznej i doświadczeniu, a jego prace położyły fundamenty pod nowoczesną praktykę dentystyczną. Fauchard – […]

Ząb z inkrustacją jadeitu – nowe spojrzenie na prekolumbijską stomatologię

Najnowsza analiza wskazuje, że w cywilizacji Majów stosowano zaawansowane techniki stomatologiczne obejmujące wykorzystanie jadeitu jako materiału umieszczanego w obrębie zębów trzonowych. Odkrycie to może stanowić istotne uzupełnienie dotychczasowej wiedzy na temat prekolumbijskich praktyk stomatologicznych i poziomu ich zaawansowania technicznego. Badany ząb pochodzi z okresu klasycznego cywilizacji Majów (około 250-900 r. n.e.) i należał do dziecka w wieku około 7-10 lat. Inkrustacje zębów w kulturze Majów były do tej pory […]