Interdyscyplinarna strategia walki z próchnicą w Polsce nabiera tempa

Profilaktyka próchnicy w Polsce coraz wyraźniej przestaje być wyłącznie domeną lekarzy dentystów, higienistek i asystentek stomatologicznych. Lekarze, farmaceuci, położne, dietetycy, pielęgniarki i środowiska akademickie łączą siły wokół inicjatywy „Wyzwanie 10/10”, której celem jest ograniczenie występowania próchnicy u dzieci o 10% w ciągu dekady. Eksperci podkreślają, że bez systemowej współpracy różnych zawodów medycznych skuteczna poprawa zdrowia jamy ustnej Polaków nie będzie możliwa.

Inicjatywa „Wyzwanie 10/10” – zainicjowana w 2020 r. przez Polskie Towarzystwo Stomatologii Dziecięcej oraz Alliance for a Cavity-Free Future przy wsparciu Colgate-Palmolive – weszła właśnie w nowy etap rozwoju. Strategia na lata 2026-2030 zakłada zdecydowane rozszerzenie działań edukacyjnych i profilaktycznych poza gabinety stomatologiczne. Do współpracy mają zostać jeszcze mocniej włączeni pediatrzy, farmaceuci, dietetycy, położne, pielęgniarki oraz środowiska akademickie.

Jedną z najważniejszych platform dyskusji na ten temat była marcowa konferencja prasowa w Warszawie, z której popłynął jasny wniosek – budowanie interdyscyplinarnego modelu opieki nad zdrowiem jamy ustnej nie jest już opcją, a koniecznością. Próchnica nie jest bowiem wyłącznie problemem stomatologicznym, ale cywilizacyjnym i społecznym.

Prof. dr hab. n. med. Dorota Olczak-Kowalczyk – prezes Polskiego Towarzystwa Stomatologii Dziecięcej i konsultant krajowa ds. stomatologii dziecięcej – zwróciła uwagę na to, że potencjał szeroko pojmowanego środowiska medycznego w działaniach profilaktycznych wciąż nie jest w pełni wykorzystywany.

– Potencjał środowiska medycznego nie jest w pełni wykorzystywany do walki z próchnicą wśród dzieci. Przykładów jest wiele. Są to farmaceuci, którzy mogą zalecać pacjentom odpowiednie preparaty profilaktyczne, dietetycy, którzy mogą opracowywać swoim podopiecznym diety również w kontekście zapobiegania próchnicy, a także lekarze i pielęgniarki POZ, którzy bardzo często jako pierwsi mają kontakt z pacjentami, również tymi małymi – zaznaczyła ekspertka.

Nowa odsłona „Wyzwania 10/10” ma integrować te kompetencje i budować spójny system profilaktyki, obejmujący pacjenta od okresu prenatalnego aż po dorosłość.

System wymaga lepszej komunikacji między zawodami medycznymi

Eksperci zgodnie wskazali, że jedną z największych barier pozostaje brak sprawnej komunikacji pomiędzy przedstawicielami różnych profesji medycznych. Problem ten dostrzegł dr n. med. Dariusz Paluszek, wiceprezes Okręgowej Rady Lekarskiej w Warszawie.

– Największym problemem jest komunikacja. Trudno jest dziś stworzyć system, w którym lekarz pediatra, lekarz dentysta, a czasem także lekarz ginekolog będą mieli wspólną platformę do dbania o dobrostan pacjenta. Widzę tu rolę ministerstwa zdrowia i NFZ-u, którzy mogliby spróbować stworzyć taki system, a partnerem w tym powinno być środowisko naukowe, np. Polskie Towarzystwo Stomatologii Dziecięcej – powiedział.

Jak podkreślił, równie istotna jest kwestia edukacji zdrowotnej i zmiany sposobu myślenia o profilaktyce. – Dużym problemem jest edukacja. Choć sporo się o tym mówi, wciąż nie wszyscy zdają sobie sprawę, że tylko holistyczne podejście zarówno do zdrowia przyszłej matki, jak i dziecka na każdym etapie jego rozwoju daje szanse na długoterminowe utrzymanie dobrostanu – dodał.

Właśnie dlatego coraz częściej mówi się o konieczności tworzenia wspólnych standardów postępowania dla różnych grup zawodowych. Jednym z ważnych elementów tej zmiany ma być monografia „Zapobieganie próchnicy zębów w opiece medycznej. Kompendium interdyscyplinarne”. Publikacja, nad którą pracowali eksperci reprezentujący wiele dziedzin medycyny, ma stać się praktycznym przewodnikiem dla lekarzy, pielęgniarek, położnych, farmaceutów, dietetyków i higienistek stomatologicznych. Będzie to jedno z najważniejszych opracowań dotyczących profilaktyki zdrowia jamy ustnej w Polsce – autorzy zapowiedzieli bowiem nie tylko aktualne rekomendacje, ale przede wszystkim praktyczne narzędzia do codziennej pracy z pacjentem. Premiera monografii odbędzie się w czerwcu br.

Farmaceuci, położne i dietetycy coraz ważniejsi w walce z próchnicą

Jednym z najbardziej wyraźnych akcentów nowej strategii „Wyzwania 10/10” jest dostrzeżenie roli zawodów medycznych, które do tej pory rzadziej były kojarzone z profilaktyką stomatologiczną – w tym farmaceutów, położnych oraz dietetyków.

Zdaniem mgr. farm. Dominika Lakoty, Naczelnego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej przy Naczelnej Izbie Aptekarskiej, apteki mogą odegrać kluczową rolę w edukacji zdrowotnej społeczeństwa.

– Myślę, że apteki są niewykorzystanym ogniwem profilaktyki, także próchnicy. Pole do współpracy jeśli chodzi o profilaktykę stomatologiczną jest tu ogromne. Rolą farmaceutów może być np. wsparcie w edukacji pacjentów. Oczywiście to lekarze dentyści zalecają odpowiednie postępowanie terapeutyczne, natomiast farmaceuta, który ma bardzo częsty kontakt z pacjentem, może czuwać nad realizacją tego planu – powiedział.

– Rolą farmaceutów może być zalecanie specjalistycznych preparatów stomatologicznych, a także dbanie o to, by w aptece był ich pełny asortyment – produktów sprawdzonych, skutecznych, wzbudzających zaufanie lekarzy oraz pacjentów – dodał.

Coraz większą rolę w profilaktyce odgrywają również położne i pielęgniarki rodzinne – zdrowie jamy ustnej dziecka zaczyna się tak naprawdę jeszcze przed narodzinami. – Położne już od dawna mają w zakresie swoich obowiązków przedporodową edukację w zakresie profilaktyki próchnicy. Aktualne Standardy Opieki Okołoporodowej również wskazują, by już w I trymestrze kierować kobiety w ciąży do lekarza stomatologa. Położne edukują przyszłe mamy w zakresie karmienia piersią i jego wpływu na zdrowie jamy ustnej dziecka, a także późniejszej pielęgnacji jamy ustnej noworodka – podkreśliła Ewa Janiuk, była wiceprezes Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych.

Coraz głośniej wybrzmiewa także znaczenie właściwych nawyków żywieniowych w profilaktyce próchnicy. Dr n. o zdr. Wanda Baltaza – dietetyk kliniczny i wykładowczyni Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego – wskazała, że skuteczna profilaktyka wymaga spójnego przekazu wszystkich specjalistów.

– Jeśli chodzi o współpracę dietetyków oraz lekarzy dentystów, to przede wszystkim powinniśmy zawsze „mówić jednym głosem”. Zdrowe nawyki żywieniowe oraz prawidłowa higiena jamy ustnej to absolutna podstawa, w zakresie której należy edukować pacjentów – powiedziała.

– Dietetycy są grupą, która tak naprawdę może wspierać w działaniach profilaktycznych przedstawicieli wszystkich innych zawodów medycznych, a zwłaszcza lekarzy dentystów i higienistki stomatologiczne. To właśnie od nawyków żywieniowych, wyborów dietetycznych i częstotliwości jedzenia w dużej mierze zależy rozwój próchnicy – dodała.

„Wyzwanie 10/10” buduje nowy model profilaktyki

Twórcy inicjatywy podkreślają, że „Wyzwanie 10/10” ma ambicję stać się jednym z najważniejszych projektów zdrowia publicznego dotyczących dzieci i młodzieży w Polsce. Kluczowe znaczenie ma tu nie tylko edukacja pacjentów, ale również przygotowanie przyszłych kadr medycznych do pracy w modelu interdyscyplinarnym.

Coraz większą rolę odgrywają także organizacje studenckie i młodzi przedstawiciele zawodów medycznych, którzy mają być ambasadorami nowych standardów profilaktyki. Eksperci są zgodni: bez wspólnego działania wielu środowisk nie uda się skutecznie ograniczyć skali próchnicy w Polsce.

Nowa strategia inicjatywy pokazuje jednak wyraźnie, że świadomość tego problemu rośnie. Profilaktyka zdrowia jamy ustnej przestaje być postrzegana jako wąska specjalizacja stomatologiczna, a zaczyna funkcjonować jako integralny element nowoczesnej, zintegrowanej opieki nad pacjentem.