Wpływ karmienia piersią na zdrowie jamy ustnej i zębów – aktualny stan wiedzy

Karmienie piersią jest uznawane za złoty standard żywienia niemowląt, ale jego znaczenie dla zdrowia jamy ustnej wciąż pozostaje tematem licznych badań. Najnowsze wytyczne niemieckich ekspertów dotyczące długości karmienia piersią wskazują, że choć karmienie naturalne może sprzyjać prawidłowemu rozwojowi narządu żucia, zależności między karmieniem piersią a rozwojem próchnicy czy wadami zgryzu są złożone i nie zawsze jednoznaczne.

Interdyscyplinarny zespół ekspertów w ramach Narodowej Strategii Promocji Karmienia Piersią w Niemczech w dokumencie pod nazwą „Wytyczne S3 dotyczące czasu trwania karmienia piersią i interwencji mających na celu wspieranie karmienia piersią” rekomenduje wyłączne lub przeważające karmienie piersią przez pierwsze 6 miesięcy życia dziecka oraz kontynuację karmienia co najmniej do ukończenia 1. roku życia.

Zalecenia te opierają się przede wszystkim na ogólnych korzyściach zdrowotnych, ale uwzględniają także możliwy wpływ karmienia piersią na rozwój układu stomatognatycznego dziecka. W zaleceniach podaje się, że w kontekście stomatologicznym długość karmienia może wpływać na rozwój mięśni twarzy, sposób oddychania oraz kształtowanie łuków zębowych. Jednocześnie jakość dostępnych dowodów naukowych w wielu obszarach jest ograniczona i wymaga dalszych badań.

Rozwój mięśni i oddychania

Czynność ssania wymaga intensywnej pracy mięśni języka, policzków i warg, co sprzyja prawidłowemu rozwojowi mięśni orofacjalnych. W literaturze fachowej wskazuje się, że dłuższe karmienie piersią – szczególnie powyżej 12 miesięcy – może zmniejszać skłonność do oddychania przez usta, które jest czynnikiem ryzyka wad zgryzu i zaburzeń wzrostu szczęk.

Badania ortodontyczne wskazują również, że wyłączne karmienie piersią przez około 6 miesięcy może wyraźnie zmniejszać częstość wad zgryzu, takich jak zgryz otwarty czy zwiększony nagryz poziomy. W jednym z badań obserwacyjnych dzieci karmione wyłącznie piersią przez pierwszych 6 miesięcy życia miały nawet o ponad połowę mniejsze ryzyko umiarkowanych i ciężkich wad zgryzu w wieku przedszkolnym.

Karmienie piersią a próchnica wczesnego dzieciństwa

Związek między karmieniem piersią a próchnicą wczesnego dzieciństwa (ECC) pozostaje przedmiotem dyskusji. Mleko matki zawiera laktozę, która może być wykorzystywana przez bakterie próchnicotwórcze, ale jednocześnie zawiera immunoglobuliny i białka o działaniu przeciwbakteryjnym ograniczające rozwój patogenów takich jak Streptococcus mutans.

W najnowszych wytycznych niemieckich ekspertów, które przypisano do kategorii S3 (oznaczającej najwyższy poziom wiarygodności), podkreśla się, że sam mechanizm ssania zmniejsza kontakt mleka z powierzchnią zębów, ponieważ pokarm trafia głównie w głąb jamy ustnej i jest szybko połykany.

Dostępne przeglądy systematyczne wskazują jednak, że długotrwałe karmienie piersią – zwłaszcza powyżej 12-24 miesięcy – może zwiększać ryzyko próchnicy, szczególnie przy częstym karmieniu nocnym i niewystarczającej higienie jamy ustnej. Jednocześnie karmienie piersią w 1. roku życia może mieć działanie neutralne lub nawet ochronne względem próchnicy.

Karmienie piersią a rozwój wad zgryzu

Wiele badań wskazuje, że karmienie piersią może chronić przed wadami zgryzu w porównaniu z karmieniem butelką. Prawdopodobnym mechanizmem jest większe zaangażowanie mięśni w trakcie czynności ssania, która stymuluje wzrost szczęk i prawidłowe ukształtowanie podniebienia.

Przeglądy systematyczne wskazują, że dłuższe karmienie piersią wiąże się zwykle z mniejszą częstością wad zgryzu, choć niektóre badania sugerują, że bardzo długie karmienie – szczególnie połączone z zasypianiem przy piersi – może sprzyjać niektórym nieprawidłowościom zgryzowym.

Jakie wnioski z wytycznych płyną dla praktyki stomatologicznej?

Aktualny stan wiedzy wskazuje, że karmienie piersią jest generalnie korzystne dla rozwoju jamy ustnej dziecka, szczególnie w 1. roku życia dziecka. Sprzyja prawidłowemu rozwojowi mięśni twarzy i może zmniejszać ryzyko wad zgryzu. Jednocześnie długotrwałe i częste karmienie, zwłaszcza nocne, może zwiększać ryzyko próchnicy w przypadku niewłaściwej higieny jamy ustnej. Kluczowe znaczenie ma więc wczesne wprowadzenie szczotkowania zębów oraz regularne kontrole stomatologiczne.

Z perspektywy stomatologii dziecięcej najbardziej uzasadniony wydaje się model obejmujący wyłączne karmienie piersią przez pierwszych 6 miesięcy oraz jego kontynuację przez co najmniej 12 miesięcy przy jednoczesnym utrzymaniu właściwej profilaktyki próchnicy.

„Wytyczne S3 dotyczące czasu trwania karmienia piersią i interwencji mających na celu wspieranie karmienia piersią” zostały opracowane przez interdyscyplinarny zespół ekspertów w ramach Narodowej Strategii Promocji Karmienia Piersią w Niemczech. Koordynację prac prowadziły trzy towarzystwa naukowe: Niemieckie Towarzystwo Pediatryczne (DGKJ), Niemieckie Towarzystwo Ginekologii i Położnictwa (DGGG) oraz Niemieckie Towarzystwo Nauki o Położnictwie (DGHWi). W opracowaniu uczestniczyło łącznie około 26 towarzystw naukowych i organizacji zawodowych, a także przedstawicielki matek karmiących.

Źródło: https://zm-online.de/

– Przede wszystkim musimy uświadamiać rodziców, kiedy powinni wejść z higieną jamy ustnej u dziecka. Większość ma przeświadczenie, że „trzeba szczotkować zęby”, ale przecież dziecko rodzi się bezzębne. W tym okresie oczyszczane muszą być wały dziąsłowe – mówi mgr Paulina Mintzberg-Wachowicz, licencjonowana higienistka stomatologiczna, prezes Sekcji Profilaktyki i Promocji Zdrowia PTS-u, edukatorka szkolna, autorka artykułów z zakresu profilaktyki stomatologicznej. Ile razy dziennie rodzice powinni oczyszczać wały dziąsłowe niemowlętom? Jakie działania należy wdrożyć później, gdy u dziecka pojawiają się zęby? Zachęcamy do obejrzenia materiału filmowego!