Opieka stomatologiczna nad pacjentem onkologicznym – rosnąca rola higienistek

Postępy w diagnostyce i leczeniu nowotworów głowy i szyi przyczyniają się do poprawy przeżywalności pacjentów, ale jednocześnie zwiększają liczbę osób zmagających się z powikłaniami w obrębie jamy ustnej. W tej sytuacji rola higienistek stomatologicznych wykracza daleko poza profilaktykę, obejmując także zapobieganie powikłaniom terapii oraz długoterminową opiekę nad pacjentami onkologicznymi.

W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat odsetek pięcioletnich przeżyć chorych na nowotwory jamy ustnej i części ustnej gardła znacząco wzrósł. Dane amerykańskiego National Cancer Institute wskazują, że od połowy lat 70. XX wieku wskaźnik ten zwiększył się o około 27%, osiągając 68% dla wszystkich stadiów choroby. Jednym z kluczowych czynników, które przyczyniły się do tej poprawy, jest wcześniejsze rozpoznawanie zmian nowotworowych dzięki rutynowym badaniom jamy ustnej oraz okolicy głowy i szyi wykonywanym podczas wizyt stomatologicznych.

Dane te potwierdzają, że regularne badania przesiewowe w kierunku nowotworów jamy ustnej powinny być stałym elementem każdej wizyty profilaktycznej. Wczesne wykrycie choroby w istotny sposób zwiększa szanse pacjenta na skuteczne leczenie.

Higienistki stomatologiczne, które w wielu przypadkach spotykają się z pacjentami częściej niż pozostali członkowie zespołu stomatologicznego, odgrywają szczególnie ważną rolę w identyfikacji niepokojących zmian. Jednocześnie eksperci zwracają uwagę, że mimo poprawy wyników leczenia nadal utrzymują się nierówności związane z dostępem do opieki zdrowotnej i profilaktyki, wynikające m.in. z czynników społeczno-ekonomicznych.

Wczesne wykrywanie i profilaktyka – pierwszy etap skutecznej opieki

Coraz skuteczniejsze metody leczenia nowotworów głowy i szyi przekładają się na lepsze rokowanie, jednak niosą również ryzyko licznych działań niepożądanych dotyczących jamy ustnej. Jednym z najczęstszych wczesnych powikłań jest zapalenie błony śluzowej jamy ustnej (oral mucositis, OM), objawiające się bolesnymi owrzodzeniami utrudniającymi lub wręcz uniemożliwiającymi jedzenie i picie.

Powikłanie to znacząco obniża jakość życia, wydłuża hospitalizację oraz zwiększa koszty leczenia. U pacjentów poddawanych przeszczepieniu krwiotwórczych komórek macierzystych uszkodzona błona śluzowa może dodatkowo stanowić wrota zakażenia prowadzącego nawet do sepsy.

Badania jednoznacznie wskazują, że właściwa higiena jamy ustnej oraz stosowanie odpowiednich protokołów profilaktycznych ograniczają nasilenie zapalenia błony śluzowej u osób poddawanych radioterapii, chemioterapii czy transplantacji. To właśnie w tym obszarze higienistki stomatologiczne mają możliwość aktywnego wspierania pacjentów już od początku terapii onkologicznej.

Suchość jamy ustnej i próchnica – wyzwania długoterminowej opieki

Do najczęstszych późnych następstw leczenia nowotworów należy kserostomia, czyli przewlekła suchość jamy ustnej. Prowadzi ona do pogorszenia odżywienia, zwiększonego ryzyka próchnicy oraz częstszych zakażeń grzybiczych.

Przez wiele lat główną przyczyną kserostomii była radioterapia. Choć nowoczesne techniki planowania leczenia pozwalają lepiej chronić ślinianki, badania pokazują, że nawet sześć miesięcy po zakończeniu współczesnej radioterapii wydzielanie śliny pozostaje znacznie obniżone.

Coraz większym wyzwaniem staje się również rozwój immunoterapii. Rosnąca liczba pacjentów leczonych tą metodą doświadcza suchości jamy ustnej w stadium ciężkim.

Dodatkowo najnowsze badania wskazują, że radioterapia nowotworów głowy i szyi sprzyja nasileniu recesji dziąseł, co zwiększa ryzyko rozwoju próchnicy przyszyjkowej. Oznacza to konieczność systematycznego monitorowania stanu przyzębia oraz wdrażania intensywnych działań profilaktycznych.

Skuteczna kontrola suchości jamy ustnej i utrzymanie prawidłowej higieny pozwalają ograniczyć ryzyko wielu powikłań, które mogą utrzymywać się przez lata po zakończeniu leczenia onkologicznego.

Martwica kości szczęk – rzadkie, ale poważne powikłanie

Jednym z najtrudniejszych powikłań terapii przeciwnowotworowej pozostaje martwica kości szczęk. Może ona rozwinąć się zarówno po radioterapii (osteoradionekroza), jak i w następstwie stosowania leków antyresorpcyjnych oraz antyangiogennych (MRONJ), powszechnie wykorzystywanych u pacjentów z przerzutami do kości lub niektórymi nowotworami hematologicznymi.

Ryzyko martwicy związanej z leczeniem farmakologicznym jest u chorych onkologicznych wielokrotnie wyższe niż u osób przyjmujących te same leki z powodu osteoporozy. Międzynarodowe towarzystwa naukowe podkreślają znaczenie skutecznej higieny jamy ustnej oraz leczenia miejscowych ognisk zakażenia jako podstawowych elementów profilaktyki tego powikłania.

Coraz większą rolę odgrywają także wieloetapowe protokoły opieki stomatologicznej, obejmujące edukację pacjentów, regularne kontrole oraz ścisłą współpracę zespołu stomatologicznego z lekarzami onkologami.

Zespół stomatologiczny jako integralna część leczenia onkologicznego

Rosnąca skuteczność leczenia nowotworów oznacza, że przybywa osób wymagających wieloletniej opieki stomatologicznej. Oprócz bezpośrednich skutków terapii pacjenci często zmagają się z przewlekłym zmęczeniem, ograniczoną sprawnością czy depresją, które utrudniają codzienne dbanie o higienę jamy ustnej.

Dobra kondycja jamy ustnej nie jest jedynie elementem komfortu pacjenta. Stanowi jeden z filarów bezpiecznego leczenia onkologicznego i ograniczania jego powikłań.

Eksperci podkreślają, że zapotrzebowanie na higienistki stomatologiczne posiadające kompetencje w zakresie opieki nad pacjentami onkologicznymi będzie systematycznie rosło. Ich udział w interdyscyplinarnych zespołach terapeutycznych staje się ważnym elementem nowoczesnej onkologii, wspierając zarówno profilaktykę, jak i leczenie oraz poprawę jakości życia pacjentów.

Źródło: https://jdh.adha.org/

– Asystentki i higienistki stomatologiczne mogą być ogromnym wsparciem w profilaktyce – zarówno pierwotnej, jak i wtórnej – nowotworów głowy i szyi. Są to specjalistki, które jako pierwsze mogą zauważyć niepokojące objawy – mówi prof. dr hab. n. med. Paweł Koczkodaj, kierownik Pracowni Prewencji Pierwotnej i Polityki Zdrowotnej w Zakładzie Epidemiologii i Prewencji Pierwotnej Nowotworów w Narodowym Instytucie Onkologii w Warszawie. Jaka jest rola asystentek i higienistek stomatologicznych w edukacji pacjentów w zakresie czynników ryzyka rozwoju nowotworów? Zachęcamy do obejrzenia materiału filmowego!