Mycie rąk w gabinecie. Czy ciepła woda jest naprawdę potrzebna?

Czy temperatura wody ma znaczenie dla skuteczności higieny rąk? Okazuje się, że znacznie mniejsze, niż przez lata mogło się wydawać. Instytut Roberta Kocha (RKI) w Berlinie wskazuje, że w placówkach medycznych do mycia rąk wystarczy bieżąca woda o jakości wody pitnej. To nie oznacza jednak, że można uprościć zasady higieny rąk. Przeciwnie – kluczowe pozostają właściwa technika, odpowiedni moment wykonania procedury i przede wszystkim dezynfekcja rąk.

Impulsem do dyskusji jest aktualizacja niemieckich zasad dotyczących stanowisk do mycia rąk w placówkach medycznych. W zaktualizowanej wersji Technicznych Zasad dotyczących substancji biologicznych w ochronie zdrowia i opiece społecznej (TRBA 250) zrezygnowano z wcześniejszego wymogu zapewnienia zarówno ciepłej, jak i zimnej wody. Obecnie mowa jest o bieżącej wodzie o jakości wody pitnej. Na tej podstawie RKI wskazuje, że ciepła woda nie jest konieczna z punktu widzenia higieny rąk.

Nie oznacza to oczywiście, że zimna woda „dezynfekuje” ręce. Temperatura wody nie jest jednak kluczowym czynnikiem decydującym o usunięciu drobnoustrojów. RKI, powołując się m.in. na stanowiska WHO i amerykańskiej agencji CDC oraz wyniki badań, podkreśla, że wpływ temperatury wody na skuteczność usuwania drobnoustrojów z rąk jest niewielki.

Ważniejsze od temperatury jest to, jak myjemy ręce

Badania potwierdzają, że zimna woda może być równie skuteczna jak ciepła, jeśli chodzi o redukcję liczby bakterii podczas płukania. W jednym z badań porównujących obie temperatury nie stwierdzono istotnej różnicy w skuteczności usuwania E. coli. Autorzy zwrócili jednocześnie uwagę, że znaczenie ma sposób i czas wykonywania procedury, a nie samo płukanie dłoni wodą. Co ważne, samo płukanie wodą było mniej skuteczne niż pełna procedura mycia rąk.

W gabinecie stomatologicznym ma to szczególne znaczenie. Nie temperatura wody powinna być przedmiotem największej uwagi personelu, lecz prawidłowa higiena rąk. Właściwe mycie obejmuje użycie środka myjącego, dokładne pokrycie wszystkich powierzchni dłoni, odpowiednio długi czas procedury oraz dokładne spłukanie i osuszenie rąk.

Co więcej, w opiece medycznej podstawową metodą higieny rąk pozostaje dezynfekcja rąk, a nie ich mycie. Mycie jest wskazane w określonych sytuacjach, przede wszystkim wtedy, gdy ręce są widocznie zabrudzone. RKI podkreśla, że dezynfekcja rąk jest najważniejszym elementem higieny rąk w ochronie zdrowia.

Czy personel medyczny może myć ręce zimną wodą?

Informacja z Niemiec nie oznacza zmiany wymagań obowiązujących w Polsce. Niemieckie regulacje nie obowiązują w naszym kraju, dlatego przed zmianą wyposażenia gabinetu należy kierować się krajowymi wymaganiami oraz własnym planem higieny. W Polsce każda praktyka powinna mieć opracowany plan higieny obejmujący m.in. zasady higieny rąk, dezynfekcji oraz postępowania z wyrobami medycznymi.

Nowe zasady wprowadzane w RFN są jednak interesującym sygnałem. Wskazują, że ciepła woda sama w sobie nie powinna być utożsamiana ze skuteczną higieną rąk. Jeżeli procedura jest wykonywana prawidłowo, temperatura wody nie jest jej najważniejszym elementem. Ma to również znaczenie praktyczne. Rezygnacja z konieczności podgrzewania wody może oznaczać mniejsze zużycie energii i zasobów, bez pogorszenia skuteczności samego płukania rąk. Badania wskazujące na porównywalną skuteczność zimnej i ciepłej wody zwracają uwagę właśnie na ten aspekt.

Temperatura wody nie jest najważniejsza

Najważniejszy wniosek jest prosty: ciepła woda nie zastąpi prawidłowej higieny rąk, a zimna woda jej nie uniemożliwia. W gabinecie stomatologicznym znacznie większe znaczenie ma przestrzeganie wskazań do dezynfekcji i mycia rąk, prawidłowa technika oraz właściwa organizacja stanowiska pracy.

Nowe zalecenie Instytutu Roberta Kocha nie jest więc rewolucją w higienie medycznej. Jest raczej przypomnieniem, że warto oddzielić to, co rzeczywiście wpływa na bezpieczeństwo pacjenta, od elementów, które przez lata mogły być traktowane jako oczywiste, choć niekoniecznie miały równie duże znaczenie.

Źródła: https://www.zm-online.de/

https://www.rki.de/

Jakie kryteria należy uwzględnić przy wyborze odpowiedniego preparatu do dezynfekcji? Mówi mgr Magdalena Dubińska-Rejent – absolwentka biotechnologii na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim, diagnosta laboratoryjny z kilkunastoletnim doświadczeniem w pracy w laboratorium mikrobiologicznym, asystentka stomatologiczna, Clinical Affairs Associate Healthcare Europe w Ecolab, członek Polskiego Towarzystwa Mikrobiologów oraz Polskiego Komitetu Normalizacyjnego.